اقسام ششگانه تجرّى از قرار ذيل است
1 - محض نيّت و قصد نمودن معصيت . 2 - علاوه بر قصد معصيت ، اشتغال يافتن به مقدّمات آن . 3 - علاوه بر قصد معصيت و انجام مقدّمات ، اشتغال يافتن به عملى كه يقين به حرمت آن دارد . مثلا از جاى خود حركت نموده و مايعى را كه يقين به خمر بودن آن دارد به داخل ليوان ريخته و نوشيده است و در واقع مائع مورد نظر ، خل و سركه بوده است . 4 - علاوه بر انجام مقدّمات مثلا مايعى كه خمر بودن آن را احتمال مىدهد و به اميد آنكه شرب آن ، شرب خمر باشد و با اين كار معصيت الهى را مرتكب شده باشد ، مىنوشد و در واقع شرب خل نموده نه خمر 5 - مائع محتمل الخمر را مىنوشد و بخاطر اهميّت ندادن به دين از اينكه شرب مائع در واقع شرب خمر از آب درآيد ، باكى ندارد مثلا يكى از دو ظرف آب مشتبه را سرمىكشد نه اميد خمر بودن آن را دارد و نه از خمر بودن آن خوف و هراسى دارد و بعدا كشف مىشود كه شرب الخل نموده است . 6 - مائع يكى از دو طرف شبهه را مىنوشد در عين حال اميد آن را دارد كه خمر نباشد تا معصيتى را مرتكب شده باشد و از اينكه شرب مائع ، در واقع شرب خمر از آب درآيد وحشت و هراس خواهد داشت و سرانجام كشف مىشود كه شرب خل نموده است .
مطلب دوّم : ( و يشترط فى صدق التّجرّى . . . ) در سه قسم اخير ( چهارم و پنجم و ششم ) زمانى تجرّى صادق است كه جهل به حكم واقعى را از نظر عقلى و يا شرعى عذر ندانيم و اگر جهل عذر باشد در موارد ثلاثه ، تجرّى صادق نخواهد بود . البته بايد توجّه داشت كه جهل گاهى عذر است و گاهى باعث معذور بودن جاهل نمىباشد مثلا در شبهه محصوره وجوبيّة جهل ، عذر به حساب نمىآيد مثلا در مورد قبله ، شكّ دارد و نمىداند كه كدام يك از چهار سمت ، قبله مىباشد در اين فرض بايد به چهار سمت نماز بخواند . شبهه محصورة است چه آنكه قبله در