نخواهند بود مثالى را كه براى تصادم تجرّى و معصيت ذكر كردهاند تنها مصداق معصيت است و تجرّى به معناى اصطلاحى اصلا صادق نخواهد بود .
( و التّحقيق انّه لا فرق . . . ) مرحوم شيخ در مقام بيان حكم تجرّى ، نظريه خود را مجددا يادآور مىشود : علىرغم فرمايش صاحب فصول در قبح تجرّى نسبت به موارد مختلف آن ( برخورد با واجب و غير آن ) تفاوتى وجود ندارد و آنچه كه مسلم است و بروبرگردى ندارد آنست كه آقاى متجرّى بخاطر تجرّى ، استحقاق مذمت را دارد البته استحقاق مذمّت در رابطه با سيهدلى و بدباطنى و شقاوت و سوء سريرت و جسارت متجرى مىباشد و اما اينكه استحقاق مذمّت او بخاطر عمل و فعلى باشد كه در ضمن آن ، تجرّى تحقق يافته است ، مورد اشكال است يعنى حرمت تجرّى مورد اشكال خواهد بود . ( كما اعترف به الشّهيد قدس سرّه . . . ) ضمير « به » به اشكال رجوع مىشود « ترجمه عبارة » « چنانچه مرحوم شهيد بوجود آن اشكال اعتراف نموده است » ( فى ما يأتى . . . ) در صفحه 8 سطر 11 فرمايش شهيد را نقل فرموده است . مرحوم شهيد در كتاب قواعد فرموده است :
« اگر كسى نيت معصيت نمايد و بعملى كه آن را معصيت مىداند دست يازد و بعدا كشف شود كه آن عمل حرام نبوده در تأثير چنين نيّتى در حرمت عمل و در اينكه از جهت قبح فعلى مؤاخذه شود نظر و اشكال وجود دارد ) از فرمايش او معلوم مىشود كه تجرّى قبح فعلى نداشته و حرام نمىباشد .
( قوله نعم لو كان التّجرّى على المعصية بالقصد . . . )
( شرح )
تاكنون حكم يكى از موارد تجرّى از نظر شيخ « ره » واضح گرديده و آن مورد اين بود : كسى مايعى را به اعتقاد و قصد خمريّت آن شرب نمايد و در واقع خلّ باشد حكم اين مورد اين شد كه عمل متجرّى ( شرب الخلّ ) حرمتى ندارد و
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 61
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦١