واقعى برخورد نمايد عقاب تجرّى و معصيت واقعى تداخل مىنمايند مثلا شخصى يقين دارد فلان مائع خمر است و آن را به قصد خمر مىنوشد و در واقع هم خمر مىباشد عمل اين شخص هم مصداق تجرى است و هم مصداق معصيت واقعى مىباشد و عقاب هريك باهم تداخل مىكنند و شخص مزبور بايد در انتظار يك قلم عقاب ( عقاب واحد ) بسر ببرد و بس ) مرحوم شيخ مىفرمايد : ( و لم يعلم معنى محصّل لهذا الكلام . . . ) سخن صاحب فصول معنى محصل و صحيحى ندارد چه آنكه اگر منظور صاحب فصول اين است كه تجرّى و معصيت دو عنوان مستقل و جداى از هم مىباشند و در عين حال هركدام در ترتب عقاب مؤثر هستند و عقاب هر دو بهم تداخل مىكند و عقاب واحدى در كار خواهد بود اين نامعقول است براى اينكه اگر بگوئيم هر دو عنوان مستقل ( تجرّى و معصيت ) در يك عقاب شريك است ، توارد علل متعدده بر معلول واحد لازم مىآيد و هر دو سبب مستقل عقاب جداى از هم لازم دارد مانند « زنا » در ماه رمضان كه « زنا » عقابى دارد و افطار روزه كيفرى خواهد داشت و اگر بگوئيم عقاب واحد تنها مال تجرّى و يا تنها مال معصيت واقعى مىباشد ، ترجيح بلامرجّح و محكوم ببطلان مىباشد . و اگر مراد صاحب فصول از تداخل اين است كه در صورت تصادم تجرّى با معصيت واقعى ، آقاى متجرّى علاوه بر عقاب تجرّى محض ، بايد عقاب معصيت واقعى را ايضا تحمّل نمايد اين تداخل نخواهد بود و بلكه در هر عملى اگر دو عنوان اجتماع نمايد ، عقاب تزايد مىيابد مثلا كسى شىء نجس را اكل نموده كه نجس خوردن عقابى دارد و اگر آن شىء غصبى باشد بخاطر خوردن مال غصبى عقاب زيادتر مىشود اين تداخل نيست تداخل آنست كه « دوتا » « يكى » شود .
( مؤلف )
اشكال مهمّى كه بر كلام صاحب فصول وارد است و مرحوم شيخ متذكّر نشده است آنست كه هر دو عنوان تجرّى و معصيت ، از نظر اصطلاح ، باهم تباين دارند و در هيچ جاى باهم اجتماع نمىكنند و در يك مورد صادق
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 60
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦٠