تماما ؟ خطاب مبين است كه ( صلّ صلاة الظهر و العصر ) باشد متعلّق خطاب مردد بين قصر و تمام مىباشد و شبهه حكميه است و لذا در عبارت ، مسئله قصر و تمام را به « فى موارد اشتباه الحكم » مقيد نموده است چه آنكه در مسئله تردّد بين قصر و تمام گاهى بخاطر شبهه حكميه است مثلا نمىداند طى مسافت 4 فرسخ با اتومبيل ، باعث قصر صلاة مىشود يا نه ؟ و گاهى بخاطر شبهه موضوعيّه است مثلا نمىداند مسافتى را كه طى نموده آيا 4 فرسخ مىشود يا نه ؟
( توضيح عبارة )
( او كترك القصر و الاتمام . . . ق صفحه 21 سطر 17 ج صفحه 33 سطر 24 ) عبارت كتاب كمبود دارد و بايد قبل از « كترك القصر . . . » و بعد از كلمه « او » اين جمله ( فى الشّبهة الحكميّة ) را ذكر مىفرمود .
صورت سوّم : خطاب ، مبيّن و متعلّق خطاب مجمل و شبهه موضوعيه و لكن وجوبيّه باشد مثلا مولى فرموده است : ( اكرم زيدا ) زيد با شخص ديگر مشتبه شده است خطاب مبين است كه « اكرم » باشد متعلق خطاب را نمىدانيم كه اين شخص مكلّا است و يا آن شخص معمّم مىباشد ؟
حكم هر سه صورت مذكور اين است كه مخالفت قطعيّه ، عمليّه حرام مىباشد يعنى نوشيدن آب هر دو ظرف در مثال اوّل و ترك هر دو صلاة قصر و تمام ، در مثال دوّم و ترك اكرام هر دو شخص در مثال سوّم ، ممنوع و ناروا مىباشد چه آنكه نوشيدن آب هر دو ظرف و ترك صلاة قصر و تمام و ترك اكرام هر دو شخص ، همانا و ارتكاب معصيت و ترك واجب ، همانا .
( فان قلت اذا اجرينا . . . ق صفحه 21 سطر 19 ج صفحه 34 سطر 1 ) انگيزه ان قلت همان مطلبى است كه در مخالفت التزاميه مورد قبول واقع شد و آن مطلب اين بود كه در شبهه موضوعيه ، اصول نسبت به خطاب شرعى حكومت و بقول ما
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 193
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٩٣