تأمل شايد اين باشد : مرحوم شيخ از آغاز بحث مخالفت التزاميه معلوم بالاجمال تا پايان ، نظرش اين شد كه مخالفت التزاميه جائز است منتهى مانعى از ماجراى اجماع مركب و مسئله ( اذ اختلفت الامة على قولين ) سر درآورد و ايجاد مشكل نمود مرحوم شيخ مانع را سركوب و مشكل آن را حل نمود و مانع ديگرى از ناحيه مسئله « دوران امر بين محذورين » سربلند نمود و اشكال عدم جواز رجوع باصالة الاباحه را بوجود آورد مرحوم شيخ آن را با دوتا دليل تأييد نمود و بالاخره ثابت نمود كه انگيزه عدم جواز رجوع باصالة الاباحه ، لزوم مخالفت عمليه تدريجى مىباشد و با تأمل مىخواهد بفهماند كه گردى از اين حوادث روى دامن جواز مخالفت التزاميه ، نخواهد نشست و جواز مخالفت التزاميه همچنان بر قوّة و قدرت خود باقى مىباشد .
( قوله و امّا المخالفة العمليّة ق صفحه 21 سطر 15 ج صفحه 33 سطر 23 ) در سابق بيان گرديد كه مخالفت معلوم بالاجمال ، گاهى از لحاظ التزام و عقد القلب مىباشد كه بحث آن سرانجام يافت و گاهى از لحاظ عمل مىباشد و اينك راجع به مخالفت عمليه بحث و تحقيق را آغاز مىنمائيم . مخالفت عمليه معلوم بالاجمال داراى صورتهاى مختلفى مىباشد و هركدام حكم مخصوص به خود دارد و ما طبق عبارت كتاب صورتها را با ذكر مثال مىشماريم و حكم هريك را از نظر مرحوم شيخ انصارى بيان خواهيم كرد .
صورت اوّل : خطاب ، مبيّن و متعلق خطاب مجمل و شبهه موضوعيه باشد مثلا علم اجمالى داريم كه آب يكى از دو ظرف شماره 1 و 2 نجس است خطاب معلوم و مبيّن است كه « اجتنب عن النّجس » باشد متعلق خطاب مجمل است نمىدانيم ظرف شماره 1 متعلق خطاب است و يا ظرف شماره 2 متعلق خطاب مىباشد ؟
صورت دوّم : خطاب ، معلوم و مبين و متعلق خطاب مجمل و شبهه حكميه باشد مثلا علم اجمالى داريم كه نماز ظهر و عصر يا قصرا واجب است و يا
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 192
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٩٢