اجتهاد ، سعى بر معرفى و نهادينه كردن برخى از مفاهيم حقوق اساسى داشته و به فقه دولت همت گماشته است . « 1 »
از ديگر معاصرانى كه به فقه دولت در چهارچوب فقه سنتى توجه شايان نموده است ، امام خمينى است كه در كتاب ولايت فقيه يا حكومت اسلامى ، نظريه ولايت فقيه را رفعت و توسعه بخشيد و در نهايت آن را به اجرا گذاشت .
از كسان ديگرى كه در قالب فقه سنتى به فقه دولت همت گماشت ، شهيد سيد محمدباقر صدر بود . ديدگاههاى اجتهادى و ابداعى وى در فقه دولت قابل توجه است . « 2 »
در همين راستا از نقش بزرگانى چون استاد شهيد مرتضى مطهرى نيز نبايد غافل بود . وى در سايه روش سنتى اجتهاد ، بيش از همكيشان خود در ارائه طريق جهت حل معضلات اجتماعى كوشيد . « 3 »
دو . فقه اهلسنت
در ميان اهلسنت فقه و تحولات آن به شش مرحله تقسيم شده است :
1 . دوره حضور پيامبر و دسترسى مستقيم به نص ( از آغاز اسلام تا يازده هجرى ) ؛
2 . دوره صحابه كه مستقيماً با پيامبر در تماس بوده ، مىتوانستند از ايشان نقل قول كنند . ( از سال 11 تا حدود 40 هجرى ) ؛
3 . دوره تابعين كه با يك واسطه با پيامبر در تماس بوده ، از ايشان نقل قول مىكردند . ( از حدود 40 تا حدود 100 هجرى ) ؛
4 . دوره ائمه چهارگانه يا دوره تأسيس مذاهب فقهى ( از سده دوم تا چهارم هجرى ) ؛ « 4 »
هامش
( 1 ) . براى آگاهى بيشتر ، بنگريد به : ميرزا حسين نائينى ، تنبيه الامة و تنزيه الملة ؛ جعفر عبدالرزاق ، الدستور و البرلمان فى الفكر السياسى الشيعى ، ص 47 و 48 .
( 2 ) . براى آگاهى بيشتر ، بنگريد به : محمدباقر صدر ، الاسلام يقود الحياة .
( 3 ) . بنگريد به كتابهاى وى : بررسى اجمالى نهضتهاى اسلامى در صد ساله اخير ، ص 75 - 71 ؛ ده گفتار ، ص 128 - 120 ؛ تعليم و تربيت در اسلام ، ص 24 ؛ اسلام و مقتضيات زمان ، ص 232 .
( 4 ) . ائمه فقهى اهلسنت عبارتند از : ابوحنيفه ( 150 - 80 ق ) ، مالك بن انس ( 179 - 93 ق ) ، ابوعبدالله محمد بن ادريس شافعى ( 204 - 150 ق ) ، احمد بن حنبل ( 241 - 164 ق ) .