5 . كلام
دلايل چندى باعث پيدايش علم كلام بر دامنه تمدن اسلامى شد . ازجمله اين دلايل ، ارتباط مسلمانان با غيرمسلمانان همچون ايرانيان ، روميان و مصريان بود . بر اثر اين ارتباط ، اختلاف عقايد آشكار شد و مسلمانان براى دفاع از دين اسلام به فراگيرى روشهاى نوين فكرى و استدلالى پرداختند .
دليل ديگر پيدايش اين علم ، اسلام آوردن اقوامى بود كه در مذهب آنان عقايدى در باب صفات خدا ، توحيد ، قضا و قدر ، جزا و سزا و مانند آن وجود داشت . با توجه به اين سابقه ، تازه مسلمانان مىكوشيدند باورهاى دين ديرين خود را در قالب دين اسلام تبيين كنند . از اينرو ، مسلمانان كوشيدند با بهرهگيرى از استدلالهاى عقلى ، اصول عقايد اسلامى را مستحكم كنند . « 1 »
علم كلام از آغاز صرفاً به بحثهايى در مسائل اعتقادى بهويژه توحيد مىپرداخت و كسى كه در امور اعتقادى استدلال مىكرد ، « متكلم » خوانده مىشد بحث و جدل در امور اعتقادى و اصول دينى را « علم كلام » ناميدند .
هامش
( 1 ) . محمد شبلىنعمانى ، تاريخ علم كلام ، ص 8 .