دانش تجربى استاتيك ( ايستشناسى ) استفاده مىكردند و نيز مىتوانستند قطعات لازم را از موادى كه داشتند ببُرند ، شكل دهند و سوار كنند . « 1 »
نخستين مهندسان جهان اسلام سه برادر به نامهاى احمد ، محمد و حسن از فرزندان موسى بن شاكر ، مشهور به بنوموسى ، بودند . كتاب الحيل بنوموسى نخستين اثر مدون شناخته شده در زمينه مكانيك در جهان اسلام بهشمار مىرود . در اين كتاب ، يكصد دستگاه شرح داده شدهاند كه بيشتر آنها بهصورت خودكار و با استفاده از خواص مكانيكى سيالات كار مىكنند . اين وسايل شامل انواع فوارههاى خودكار ، ساعتهاى آبى ، انواع بالابرهاى آب و چرخهاى چاه ، آفتابههاى خودكار و وسايلى مانند اين هستند . نكته جالب در مورد پژوهشهاى اين سه برادر آن است كه آنان پانصد سال پيش از اروپا و براى نخستين بار ، ميللنگ را در حوزه دانشهاى فنى بهكار بردهاند . « 2 »
ديگر مهندس مشهور اسلامى و نامدارترين مكانيك مسلمان جَزَرى است . او در نيمه دوم سده ششم يا آغاز سده هفتم هجرى در شهر آمِد يا ديار بكر امروزى مىزيست . كتاب مشهور او در مورد مكانيك ، كتاب فى معرفة الحيل الهندسية يا الجامع بين العلم و العمل النافع فى صناعة الحيل نام دارد .
كتاب جزرى جامع علم و عمل است ، يعنى هم كتابى نظرى و هم عملى بهشمار مىرود . او مقام رئيس الاعمال ، به معنى « رئيس مهندسان » را نيز داشته است ؛ در هنر رسم فنى ، مهارت داشت ؛ همچنين در تشريح مطالبى كه در ذهن داشته و در وصف آسان و ساده دقيقترين و پيچيدهترين ابزارها استاد بوده است . كتاب وى بهترين نوشتار درباره ابزارهاى مكانيكى و هيدروليكى در سدههاى ميانه است .
ابوالفتح عبدالرحمان خازنى ، ديگر مكانيكدان و فيزيكدان اسلامى است . او در شهر مرو به دنيا آمد و در دستگاه سلجوقيان به امور علمى پرداخت . مشهورترين اثر وى ميزان الحكمه
هامش
( 1 ) . دونالد ر . هيل ، « مهندسى مكانيك در ميان مسلمانان » ، ترجمه حسين معصومىهمدانى ، فصلنامه نشر دانش ، ش 16 ، ص 4 و 5 .
( 2 ) . محمدجواد ناطق ، « بنوموسى » ، دانشنامه جهان اسلام ، ج 4 .