و با لمس شخص ديگرى كمى احساس حرارت كند ، يعنى مزاج آن فرد معتدل است و اگر حرارت زيادى حس كند ، بر گرمى مزاج آن شخص دلالت دارد .
لمس شونده هنگام لمس يا به فاصله كمى پيش از آن نبايد در معرض حرارت ، سرما ، فعاليت يا هيجان شديد باشد ، بلكه بايد شرايط جسمى و روحى و پوشش طبيعى داشته باشد .
هيكل : به اندازه كلى بدن هيكل مىگويند كه بر دو نوع است : مينياتورى و لاغر ، درشت و چاق .
هيكل مينياتورى ( لاغر ) شامل صفراوىها ( گرم و خشك ) و سوداوىها ( سرد و خشك ) است ، زيرا خشكى مانع رشد مىشود .
هيكل درشت و حجم دار يا با غلبه چربى پديد مىآيد كه معمولًا افراد بلغمى ( سرد و تر ) بدان دچار مىشوند ، يا افراد عضلانى با مزاج دموى ( گرم و تر ) داراى هيكلى درشتاند . شرط اصلى براى درشتى هيكل رطوبت است كه در هر دو مزاج بلغمى و دموى وجود دارد .
مو : سرعت رشد ، انبوهى ، كلفتى و سياهى مو دلالت بر حرارت دارد و كندى رشد ، تنكى ، نازكى و سفيدى دلالت بر سردى مو دارد .
رنگ بدن : اگر در تشخيص رنگها دقت كافى شود ، رنگ بدن علامت خوبى براى تشخيص مزاج است . رنگ سفيد ( مهتابى ) نشانه رطوبت يا مزاج بلغمى است . رنگ سرخ دليل مزاج دموى يا حرارت و رطوبت است . رنگ زرد ( آفتابى ) نشانه مزاج صفراوى ، و رنگ تيره يا كبود چهره نشانه مزاج سوداوى است . شفافيت پوست دليل رطوبت پوست است ؛ چنان كه در حالت معمولى هم وقتى به پوست آب مىزنيم شفاف مىشود . رنگ پوست صورتى در فرد معتدل ديده مىشود . البته رنگ بدن حالت مطلق ندارد و درپى بروز عواملى مانند بيمارى اعضاى بدن تغيير مىكند .
خواب و بيدارى : اعتدال در خواب و بيدارى نشانه اعتدال مزاج ، خصوصاً اعتدال مغز است . رطوبت باعث پرخوابى مىشود . به همين علت افراد دموى و بلغمى پرخواباند . خشكى و حرارت موجب بيدارى يا كم خوابى است و به همين علت افراد صفراوى و سوداوى در به خواب رفتن مشكل دارند و معمولًا خوابشان سبك است .
طبيعى بودن افعال : صحيح و كامل بودن افعال دليل كمال صحت بدن است و ايجاد مرض
تاريخ فرهنگ و تمدن اسلام و ايران ( ويژه علوم پزشكى ) ( فارسي ) — صفحة 213
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٢١٣