نشانههاى غلبه خلط بلغم : سفيدى بيش از حد رنگِ صورت ، سستى گوشت اندامها ، سردى و نرمى پوست ، بهطورى كه اگر فرد پوست شفاف و خوبى داشته باشد گاهى به علت نرمى و رطوبت زياد پوست شل مىشود و در ناحيه زير چشم و زير گلوچين خوردگىهايى پيدا مىشود ؛ زيادى و چسبندگى آب دهان ، كم تشنه شدن ، ضعف هضم ، سفيدى رنگ ادرار ، پرخوابى ، كسل بودن به علت رطوبت ، كندفهمى ، خواب ديدن آب و رودخانه و برف و باران و تگرگ و رعد و برق ، آروغ ترش ( چون رطوبت باعث شل شدن عضلات بخش انتهايى مرى مىشود ) و ضعف هضم . البته بيشترين مشكلات گوارشى را افراد بلغمى دارند ؛ چون عضلات دستگاه گوارش آنها شل است و بنابراين حركاتشان كم مىشود و خوب كار نمىكند و غذايشان خوب هضم نمىشود .
حكيم سيد اسماعيل جرجانى درباره نحوه غلبه خلط بلغم مىگويد :
فصل زمستان و كودكى و پيرى و تن فربه و خوردن غذاهاى تر مانند ماهى تازه ، ماست و . . . اين نشانهها را درست كند كه نشانه غلبه بلغم است . « 1 »
نشانههاى غلبه خلط صفرا : زردى پوست و چشمها ، تلخى دهان ، زبرى و خشكى زبان ، خشكى بينى ، خشكى پوست ( حرارت بالا رطوبت را از بين مىبرد ) ، لذت بردن از نسيم خنك ، عطش شديد ، تنفس سريع ، كم اشتهايى ، لاغرشدن تدريجى و گودافتادن دور چشمها ، احساس تهوع ، احساس سوزن سوزن شدن پوست ، بىخوابى و سبك شدن خواب ، خواب ديدن جنگ و آتش ، اضطراب و تحريكپذيرى بسيار ، سريع عصبانى شدن .
حكيم سيد اسماعيل جرجانى درباره نحوه غلبه خلط صفرا مىگويد :
فصل تابستان و سالهاى جوانى و مزاج گرم و بسيار خوردن شيرينىها و . . . اين نشانهها را درست كند ، كه نشانه غلبه صفراست . « 2 »
نشانههاى غلبه خلط سودا : چروكيدگى و بىطراوتى پوست ، خشكى پوست ، بروز لكههاى تيره در پوست ، تأخير عادت ماهانه در خانمها و دفع خون لختهلخته و تيره رنگ ، زيادى فكر
هامش
( 1 ) . همان ، ص 174 .
( 2 ) . همان .