و خيال به علت غلبه خشكى در مغز ، هجوم افكار و پركارى ذهن و نداشتن تمركز ، علاقه به شعر و سياست ، گرفتگى دهانه معده يا پيلور و عضلات حلق و حنجره ، احساس توده در حلق ، گرفتگى عضلات پشت ساق ، اشتهاى كاذب و خرده خوارى ، پرمويى به علت خشكى مزاج كه گاهى باعث هيرسوتيسم مىشود ، كم حرفى و گوشهگيرى ، نااميدى و بدگمانى و ترس و نگرانى بيش از حد ، كابوس و بىخوابى .
حكيم سيد اسماعيل جرجانى درباره نحوه غلبه خلط سودا مىگويد :
فصل خزان و سالهاى كهولت و پيرى و غذاهاى سودايى خوردن چون گوشت قديد و صيد و مانند آن ، نشانههاى سودا را درست كند . « 1 »
ب ) طب عملى
طب عملى شامل روشهايى است كه براى حفظ سلامتى ( علم حفظ الصحه ) يا بازگرداندن سلامتى ( علم معالجات ) بهكار مىرود . علم معالجات خود شامل سه بخش است : يكى تدبير با غذا ( غذا درمانى ) ، ديگرى تدبير با دارو ( دارو درمانى ) ، و سوم انجام كارهايى مانند جراحى ، ماساژ ، حجامت و فصد ( اعمال دستى ) .
1 . علم حفظ سلامتى ( تدابير صحى )
هدف طب سنتى ايران حفظ سلامتى و جلوگيرى از بيمارشدن افراد است . بنابراين نخست لازم است فرد مزاج ذاتى خود را بشناسد . سپس روش زندگى مناسب با آن را بهكار گيرد . در حقيقت علم حفظ سلامتى ( حفظ الصحه ) در يك عبارت خلاصه مىشود : « تنظيم روش زندگى ، همساز با مزاج و خصوصيات ذاتى فرد » . بر اين اساس ، زندگى صحيح به دو روش امكانپذير است : انجام دستورهاى عمومى و دستورهاى مخصوص هر مزاج . « 2 »
يك . دستورهاى عمومى
اين دستورها براى تمام افراد ، بدون در نظر گرفتن خصوصيات مزاجى و فردى آنها ، يكسان است :
- خوردن غذا فقط هنگام گرسنگى ؛ چراكه غذا خوردن هنگامى كه غذاى قبلى هنوز هضم نشده است عامل از دست رفتن سلامتى است .
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . محسن ناصرى ، دهكده سلامتى ، ص 92 - 83 .