علامت قضاوت كرد . بر اين اساس ، اگر فرد سالم باشد ، براى حفظ سلامتى تدابير تندرستى ( سته ضروريه و غير آن ) به او توصيه مىشود و اگر فرد بيمار باشد مىتوان به اين ترتيب به اسباب بيمارى او پى برد و مناسبترين درمان را با شرايط او پيشنهاد كرد .
علائم ، هم به نشانههاى تندرستى و هم به نشانههاى بيمارى گفته مىشود ؛ كه بر عملكرد صحيح اعضاى بدن انسان يا بروز اختلال در آن دلالت مىكنند . اين نشانهها بر دو نوع اند : ذهنى و عينى .
علائم ذهنى يعنى نشانههايى كه خود بيمار احساس و از آنها شكايت مىكند .
علائم عينى يعنى نشانههايى كه طبيب تشخيص مىدهد و بر اساس آنها و به كمك علائم ذهنى بيمار مىتوان درباره شرايط قبلى ، فعلى و علت بيمارى استدلال كرد .
يك . نشانههاى كلى مزاج
مواردى كه با توجه به آنها مىتوان در مورد وضعيت كلى مزاج قضاوت كرد عبارتاند از : ملمس ، هيكل ، گوشت و چربى ، مو ، رنگ بدن ، خواب و بيدارى ، سرعت و كندى در حركات ، چگونگى دفع و حالات نفسانى . « 1 »
در ادامه به علائم غلبه اخلاط چهارگانه اشاره مىشود . البته بسيارى از نشانههايى كه گفته مىشود علائم طبيعى و ذاتى افراد است و تا زمانى كه موجب اختلال عملكرد نشوند بيمارى محسوب نمىشوند .
مَلمَس : وضعيتى كه پزشك به هنگام لمس بدن شخص معاينه شونده حس مىكند . اين نشانه از مهمترين ابزارهاى تشخيص ميزان گرمى و سردى و همچنين رطوبت و خشكى بدن است . ملمس ممكن است به محل ضايعه يا عضو بيمار يا به وضعيت كلى بدن مربوط باشد . احساس نرمى هنگام لمس دليل رطوبت مزاج ، احساس زبرى دليل خشكى مزاج ، احساس حرارت نشانه گرمى و احساس سرما دليل سردى مزاج است .
در اين شيوه تشخيص ، لمس كننده و لمس شونده شرايطى دارند : لمس كننده بايد مزاج معتدل داشته باشد يا مزاج خود را خوب بشناسد . بنابراين ، اگر حكيمِ معتدلالمزاج شخص ديگرى را لمس و احساس حرارت كرد مزاج آن شخص گرم است . اگر مزاج حكيم سرد باشد
هامش
( 1 ) . على بن ابىالحزم بن نفيس ، الموجز فى الطب ، ص 49 - 47 .