3 . مزاج جنس :
مزاج مردان نسبت به زنان گرمتر و خشكتر است ؛ درحالىكه مزاج زنان بيشتر به سردى و ترى متمايل است . به همين علت خانمها بيشتر از آقايان دچار بيمارىهاى سرد و تر ، مانند ورم و درد مفاصل مىشوند .
4 . مزاج مكانها :
مكانهاى گوناگون در مزاج افراد تأثير متفاوتى مىگذارد و مزاج افراد هر منطقه نيز به جغرافياى آنجا وابسته است . مزاج مردم مناطق كوهستانى ، مثل دماوند ، سرد و خشك است و جوانان با مزاج گرم در فصل تابستان بهتر است به ييلاق بروند و از هواى روح افزا و چشمههاى خنك آنجا بهره ببرند .
مزاج ساكنان مناطق بيابانى ، مانند استان يزد ، گرم و خشك است .
مزاج ساكنان مناطق كنار دريا ، كه كوه در جنوب آنها واقع شده ، مثل حاشيه شمال و حوالى درياى مازندران ، سرد و تر است . مردم اين نواحى به علت رطوبت بالا معمولًا آرام و صبورند و از طرفى بيمارىهاى مَفصلى ، به خصوص در خانمها ، شيوع بيشترى دارد . به همين علت نيز ، حكما از قديم در رژيم غذايى مردم اين مناطق به اشكال گوناگون پياز و سير قرار دادهاند و نيز پاشيدن سياه دانه روى نان در اين مناطق سنتى ديرينه است .
نكته كاربردى : از اين نكته مىتوان در تنظيم مزاج بدن استفاده كرد ؛ مثلًا اگر مهندس راهسازى جوانى كه عصبى و حساس است در فصل تابستان براى كار به منطقه كويرى كشور برود ، چون تمام عوامل مؤثر بر مزاج به سمت گرمى و خشكى گرايش دارد و استعداد ابتلا به بيمارىهاى مزاج گرم در اين شخص زياد است ، براى پيشگيرى از بروز مشكل بهتر است كاهو ، سكنجبين و آب فراوان بخورد ، هيجان زده و عصبانى نشود ، با آب خنك حمام كند و از غذاهاى گرمى بخش ، مثل فلفل و سير بپرهيزد . همچنين غذاهاى سرد و رطوبت بخش بخورد .
5 . مزاج اعضا :
مزاج اعضاى بدن انسان از نظر تركيب نسبى اركان متفاوت است . علت اين تفاوت در وظيفه و عملكردى است كه برعهدة آنها قرار گرفته . ( جدول 5 ) مثلًا قلب گرمترين و خشكترين عضو بدن است ؛ زيرا تنها عضو پرحركت است و لازمه حركت زياد حرارت و خشكى زياد است . اگر قلب اين حرارت و خشكى را از دست بدهد بزرگ ، تنبل و دچار نارسايى مىشود .
كبد گرمترين و مرطوبترين عضو است . زيرا مهمترين عامل رشد و تغذيه بدن است و رشد و نمو بدن با گرمى و رطوبت كافى بهوجود مىآيد .