چهار قسم دارد . مزاج غيرمعتدل مفرد دربردارنده گرم ، سرد ، خشك و تر است و مزاج غيرمعتدل مركب گرم و خشك ، گرم و تر ، سرد و تر ، و سرد و خشك دارد .
منظور از مزاج مفرد اين است كه تنها يك كيفيت مشترك بين دو ركن غلبه پيدا كرده و در نتيجه نوع مزاج بر اساس خواص آن كيفيت مشخص مىشود ؛ مثلًا ، گرمى بين آتش عنصرى و هواى عنصرى مشترك است ؛ چون خشكى و رطوبت با يكديگر خنثى مىشوند ، ولى در مزاج مركب دو كيفيت با هم خواص خود را بروز مىدهند .
نمايش تصوير
جدول 2 : انواع مزاج غير معتدل ( ستاره نشان دهنده افزايش عنصرى خاص است )
چنان كه در جدول ( 2 ) نيز مىبينيم به مزاج گرم و خشك مزاج صفراوى ، به مزاج گرم و تر مزاج دموى ، به مزاج سرد و تر مزاج بلغمى ، و به مزاج سرد و خشك مزاج سوداوى نيز گفته مىشود .
1 . مزاج سن :
جنين انسان حرارت و رطوبت غريزى را كه مايه حيات است ، به هنگام انعقاد نطفه ، از پدر و مادر كسب مىكند . هرچه ميزان اين حرارت و رطوبت بيشتر باشد طول عمر آن شخص بيشتر خواهد بود ؛ البته به شرط اينكه از آن مراقبت كافى شود و برايش حوادث غيرطبيعى پيش نيايد . مرگ شخص زمانى فراخواهد رسيد كه اين حرارت و رطوبت پايانپذيرد . دوران حيات انسان بر اين اساس به چهار مرحله اصلى تقسيم مىشود « 1 » ( جدول 3 ) .
هامش
( 1 ) . حسين بن عبدالله ابنسينا ، قانون فى الطب ، ص 25 .