9 . شناختن انواع زهرها ؛
10 . داروهاى مركب . « 1 »
ذخيره خوارزمشاهى ، اگرچه مهمترين كتاب جرجانى است ، تنها كتاب فارسى او درباره پزشكى نيست . جرجانى خود به تنهايى ادبيات پزشكى به فارسى را پديد آورده است . از ديگر آثار پزشكى او به فارسى بايد از الاغراض الطبيه و المباحث العلائيه ، خفى علايى ، زبدة الطب ، منافع اعضاى حيوانات و يادگار ياد كرد . « 2 »
جرجانى در اواخر عمر ذخيره خوارزمشاهى را به عربى ترجمه كرد . بنابراين ذخيره خوارزمشاهى از اندك آثار پزشكى اسلامى است كه هم به فارسى و هم به عربى موجود است و افزون برآن ، تنها اثر پزشكى به فارسى است كه به عبرى نيز ترجمه شده است . « 3 »
در قرن پنجم هجرى ، رويداد جالب توجهى در پزشكى قلمرو اسلام رخ داد كه مباحثه علمى جنجال برانگيز بين دو تن از پزشكان بزرگ مسلمان بود . يكى از ايشان على بن رضوان ، پزشك مستنصر ( خليفه عباسى ) بود كه در مصر مىزيست و همانجا چندين كتاب بسيار مهم در پزشكى اسلامى تأليف كرده بود . ديگرى ابنبطلان ، پزشك مشهور آن روزگار ، بود كه در 441 هجرى وارد فسطاط شد و با ورود او ده نامه در بررسى اصول پزشكى ، ميان آن دو رد و بدل شد . در نهايت ، ابنبطلان شكست در مناظره را پذيرفت و فسطاط را ترك و به قسطنطنيه مهاجرت كرد . « 4 » او در اين شهر اثر بسيار مشهور خود تقويم الصحه را نگاشت كه دربردارندهء چهل جدول و معرفى 210 ماده گياهى و جانورى و مانند آن بود كه نوع ادبى - پزشكى تقويم نامه پزشكى نويسى را پايهگذارى كرد . « 5 »
در قرن ششم هجرى ، پزشكى اسلامى به نگارش آثار تخصصى پزشكى ميل كرد . در اين قرن مهمترين آثار در چشم پزشكى اسلامى و نيز داروشناسى اسلامى پديد آمد . در اين قرن
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . محمدآصف فكرت ، « ابنبطلان » ، دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 3 ، ص 119 و 120 .
( 5 ) . هوشنگ اعلم ، « تقويم الصحه » ، دانشنامه جهان اسلام ، ج 7 ، ص 870 .