ساختمانهاى جديدى در قزوين بنا كرد . شاه عباس در اصفهان طرحهاى بلندپروازانه خويش را به اجرا درآورد . جغرافياى طبيعى اصفهان و مناطق اطراف آن براى توسعه شهر بسيار مناسب بود . شهرى با خيابانها ، قصرها ، مساجد و مدارس ، بازارها ، قلعهها و برجها ، كه همت و كاردانى بهاءالدين محمد عاملى ( شيخ بهايى ) در ساخت آنها بسزاست . چهار باغ ، ميدان عظيم نقش جهان ، مسجد شيخ لطفالله ، مسجد شاه و عالىقاپو از نمونههاى عالى ساختمانسازى اين دوره در اصفهان است .
بناى ديگر ، چهلستون است كه از زمان شاه عباس اول ساخت آن شروع شد و در دوره شاه عباس دوم به پايان رسيد و محل پذيرفتن سفراى رسمى بود . آثار برجاى مانده از پلها ، حمامها ، كاروانسراها ، مدارس ، مساجد ، بقاع متبركه نشان دهنده شكوه هنر معمارى دوره صفويان است . « 1 »
4 . تسليحات نظامى
در جنگ چالدران صفويان نتوانستند در برابر سلاح آتشين و توپخانه ارتش عثمانى چندان مقاومت كنند ، چرا كه بهدليل بهره نبردن از اينگونه سلاحها ، ارتش ايران قدرت چندانى نداشت .
تا قبل از روى كارآمدن شاه عباس و تشكيل ارتش مدرن ، ستون فقرات سپاه ايران ، قشون قزلباش بود . اينان نيروى جنگى سهمناكى بودند كه حتى نزد عثمانيان نيز محترم بودند . ضرورت تحول در ساختار ارتش بعد از جنگ چالدران كاملًا آشكار گرديد . شاه تهماسب با انتخاب جوانان ، هنگى پنج هزار نفره ، كه به آنها « قورچى » گفته مىشد ، هسته اصلى ارتش كوچكى را فراهم كرد و راه را براى شاه عباس كبير آماده ساخت . « 2 »
شاه عباس كبير با تشكيل هسته اوليه ( شاهسونها ، هواخواهان شاه ) ارتش جديدى با انضباط خاص پديد آورد كه از نژاد و اقليتهاى مختلف بودند . شاه علاوه بر اين ، از طريق برادران شرلى توانست دانش نظامى گرانبهايى كسب كند و براى اولينبار صفوف مختلف پياده نظام ، سواره نظام و توپخانه را پديد آورد و فن ساختن توپ و ريختن گلولههاى آن را از برادران شرلى آموخت . « 3 » اما متأسفانه اساسى را كه شاه عباس در ارتش ايران بنيان نهاد ،
هامش
( 1 ) . حسن زكىمحمد ، هنر ايران در روزگار اسلامى ، ص 37 ؛ احمد تاجبخش ، تاريخ صفويه .
( 2 ) . خانبابا بيانى ، تاريخ نظامى ايران ، جنگهاى دوره صفويه ، ص 59 .
( 3 ) . راجر سيورى ، ايران عصر صفوى ، ص 199 .