الف ) بيمارستان عتيق ( اعلى )
بيمارستان عتيق يا بيمارستان الاعلى را احمدبن طولون به سال 259 هجرى در شهر فسطاط بنا نهاد . در دوران اسلامى تا پيش از اين در مصر بيمارستانى نبود . « 1 » گفتهاند ميزان مخارج بيمارستان و مستغلات آن 60 هزار دينار بوده است . احمدبن طولون ، بازار بردگان و ديگر جاها را وقف اين بيمارستان نمود . او خود به امور بيمارستان رسيدگى مىكرد و هفتهاى يك روز ، سواره بدانجا مىرفت . هزينهء بسترى شدن در بيمارستان عتيق دوازده درهم بوده است . « 2 » بيمارستان ابنطولون تا قرن پانزدهم ميلادى فعال بود . در اين بيمارستان و اغلب بيمارستانهاى بزرگ اسلامى ، بخش زنان نيز داير بود . « 3 »
ابنطولون در شهر عسگر نيز بيمارستانى بنا نمود و در كنار آن ، دو گرمابه ساخت كه يكى براى مردان و ديگرى براى زنان بود . او در مسجد خويش داروخانهاى بنيان نهاد كه داروى مورد نياز نمازگزارانِ بيمار را تأمين مىنمود . در آنجا طبيبى نيز بود كه به هنگام ضرورت ، آنان را معالجه مىكرد . « 4 » ازجمله پزشكان معروف اين بيمارستان نيز توان به محمدبن عبدون الجبلىالعددى ، سعيدبن نوفل و شمسالدين محمدبن عبداللهبن عبدالرحمان مصرى اشاره كرد . « 5 »
ب ) بيمارستان منصورى
اين بيمارستان را الملكالمنصور قلاوون براى اداى نذر خود به سال 683 هجرى تأسيس كرد . « 6 » براى ساختن بيمارستان ، كارگران و هنرمندان بسيارى فعاليت داشتند و الملكالمنصور خود نيز در كار بنايى شركت مىكرد . در كنار آن نيز جامع و مدرسهاى بنا گرديد كه
هامش
( 1 ) . حسن تاجبخش ، تاريخ بيمارستانهاى ايران ، ص 59 ؛ بنگريد به : احمد عيسى بيك ، تاريخ البيمارستانات فىالاسلام ، ص 90 .
( 2 ) . حسن تاجبخش ، تاريخ بيمارستانها در اسلام ، ص 59 ؛ بنگريد به : محمود خواجه ميرزا ، « منابع مالى دولت فاطميان » ، فصلنامه تخصصى تاريخ اسلام ، ش 14 ، ص 102 و 103 .
( 3 ) . فيليپ خليل حِتى ، تاريخ عرب ، ج 1 ، ص 465 و 582 .
( 4 ) . حسن ابراهيم حسن ، تاريخ سياسى اسلام ، ج 3 ، ص 697 .
( 5 ) . احمد عيسىبيك ، تاريخ بيمارستانها در اسلام ، ص 71 و 72 .
( 6 ) . ادوارد براون ، تاريخ طب اسلامى ، ص 139 و 140 .