اين گياه ، خارهاى بسيار و گُلهاى كوچك دارد . در فصل گرما و در اواخر تابستان روى برگها و شاخههاى اين گياه قطرات ترنجبين در طول شب پديد مىآيد و روستاييان صبح زود - پيش از طلوع آفتاب - آنها را جمعآورى مىكنند . طبيعت اين گياه گرم است . « 1 »
ابوريحان بيرونى دربارهء ترنجبين چنين مىنويسد :
. . . عرب او را ترنجبين و طلنجبين گويند . او را به « طل » مانند كردهاند - يعنى باران نرم - و به « انجبين » تعريف و معنى او « شير » كرده باشند . « اشتر خار » را در خراسان « تر » گويند و به فرغانه « تربى » و به فارس « ارود » و به اصفهان « اشتر خار » گويند . . . « 2 »
خار شتر گياهى است پايا با بوتههاى نيمهچوبى و نيمه درختچهاى و به رنگ سبز مات كه ارتفاع آن به هشتاد سانتىمتر مىرسد . برگهاى آن كامل و سبز مات و گل آن نيز ارغوانى رنگ است . « 3 »
خواص درمانى : ترنجبين ملين و زُداينده است ؛ سرفه را مىزدايد و سينه را نرم مىكند و تشنگى را بر طرف مىسازد . اسهالش نيز ملايم است و صفرا بيرون آورد . « 4 » ترنجبين براى تبهاى گرم مفيد است و طبيعت را نرم گرداند و هرچه در سينه و شُش باشد ، پاك كند و مثانه را جلا دهد و نيز ادرار آورد و قولنج را بر طرف سازد . « 5 »
ترنجبين براى لينت مزاج مصرف مىشود و ملين و مسهل صفراست و نيز تب و درد سينه را تسكين مىدهد و بيمارىهاى عفونى مشكوك را نيز درمان مىكند . اگر آن را در آب پنير حل كرده و بخورند ، براى اخراج اخلاط سوخته مفيد است . چنانچه آن را در ماءالشعير حل نموده و بخورند ، براى دفع اخلاط گرم نافع است . اگر خارشتر را بسايند و با كره بخورند ، براى باز كردن ادرار - در مواردى كه بند آمده باشد - مؤثر است . اگر پودر سوختهء خار شتر را روزى
هامش
( 1 ) . احمد حاجى شريفى ، اسرار گياهان دارويى ، ص 324 .
( 2 ) . ابوريحان بيرونى ، صيدنه ، ج 1 ، ص 176 .
( 3 ) . شاهين آخوندزاده ، دايرهءالمعارف گياهان دارويى ، ج 1 ، ص 29 .
( 4 ) . ابوعلى سينا ، قانون در طب ، كتاب دوم ، ص 322 ؛ بنگريد به : ابوريحان بيرونى ، صيدنه ، جلد 2 ، ص 800 .
( 5 ) . موفقالدين ابومنصور علىالهروى ، الأبنيه عن حقايقالادويه ، ص 80 ؛ بنگريد به : محمد مؤمن حسينى ، تحفهء حكيم مؤمن ، ص 210 .