خوردن گِل ايجاد شود . براى پيشگيرى از آن نيز خوردن خربزه ، تخمه خربزه و شكر و همهء چيزهاى ادرارآور توصيه مىشود . « 1 »
دوالى ( واريس ) « 2 » و داءالفيل « 3 »
افرادى همچون سربازان و باربران بر اثر راه رفتن بسيار ، بر روى ساق پاهايشان رگهاى كلفت و پيچ و خمدارى ظاهر مىشود كه به آن واريس گويند . براى درمان ، فصد بازيليك و آنگاه فصد عروق متسع ( بازشده ) و ماليدن آنها ( براى تخليه خون ) مفيد است . پس از فصد بازيليك ، مصرف پختهء « افتيمون » « 4 » و سپس بستن پا با پارچهاى از ابتداى قوزك تا زانو ضرورى است و اگر بر روى آن ختمى و سفيدهء تخممرغ و اقاقيا ماليده و بسته شود ، بهتر خواهد بود . براى داءالفيل در ابتداى بيمارى ، فصد بازيليك ، ايجاد استفراغ و نيز كم راه رفتن و ايستادن ، سودمند خواهد بود . طرز بستن آن نيز بدين طريق است كه ابتدا باند را در پشت پا بسته و تا بالاى زانو ادامه مىدهند . اگر استفراغ ايجاد شد و بدن پاك گرديد ، خاكستر كلم و پورهء نان و آرد « شيلم » « 5 » و يا آب خاكستر ساقههاى مو و يا چوب انجير بر روى آن ماليده و ببندند و پس از يك تا دو روز آن را باز كرده و معالجات پيش را تكرار كنند . مبتلايان به اين دو بيمارى بايد از ايستادن ، زياد راه رفتن ، آويزان كردن پاها به هنگام نشستن و همچنين از غذاهاى سنگينِ سودادار پرهيز كنند . « 6 »
ج ) اسماعيلبن حسن جرجانى
او از ديگر مفاخر برجستهء پزشكى ايران اسلامى است كه در نيمهء اول قرن پنجم و ششم هجرى مىزيست . جرجانى را بهحق مىتوان بنيانگذار طب فارسى ناميد . مهمترين اثر پزشكىاش ذخيرهء
هامش
( 1 ) . محمدبن زكرياى رازى ، من لا يحضره الطبيب ، ص 101 .
( 2 ). Varice .( 3 ) . ورمى است كه بر پا و ساق عارض مىگردد و چون بسيار بزرگ شود ، درمانى براى آن نيست .
( 4 ). Cuscuta Epithymum .( 5 ) . شيلم يا شلمك ، گياهى است از تيرهء گندميان .
( 6 ) . محمدبن زكرياى رازى ، من لا يحضره الطبيب ، ص 113 .