آنان جرعه جرعه آب سرد داد تا عرق كنند و صندل و گلاب و كافور نيز ببويند و سركه و گلاب بر بينى كشند تا گذر نسيم هوا بسته شود . آب گشنيز تر ، نعناع و سماق ، عصارهء پيه انار ترش ، « مازو » « 1 » و سرمه را در گلاب حل كرده ، با اندكى كافور در چشم چكانند و اگر گرفتگى صدا پيش آيد ، شراب « خرنوب » « 2 » را با آب يخ غرغره كنند . آرد جو و آرد عدسِ آميخته در انار ترش و آب غوره و همچنين اندكى شكر و عدس پوستكنده با آب غوره يا سركه نيز مفيد است .
هرگاه پس از هفت روز ، پختگى پديد آيد ، آنچه بزرگ باشد ، به سوزن زرين بشكافند و آب از آن بيرون كنند و با پنبهء نرم برچينند و اگر آبلهء پرآب ، بسيار باشد ، بيمار را بر گُل سرخِ ساييدهشده يا بر آرد ارزن و آب جو و يا بر ريگ نرم پاكيزه بخوابانند و اگر دير خشك شود ، چارهاى جز آب نمك نباشد . همچنين نبايد آنجا را كه به سوزن زرين شكافتهاند ، نمك رسانيد ، بلكه بهتر آن است كه عدس پوستكنده و گل سرخ و تراشهء چوب گز را در آب بپزند و نمك در آن ريزند و آن آب بر زخم چكانند و اگر حرارت قوى بود ، قدرى كافور و صندل بسايند و در اين آب حل كنند . چنانچه آبله ديرتر پخته شود ، سبوس گندم در آب بپزند و بخار آن در زير جامه به بدن رسانند و آب گرم خورند همچنين اندكى باديان تر و انجير خشك و قدرى شكر در آب بپزند و بيالايند و اندك اندك بدهند و اگر عضوى زخم گردد ، گل سرخ و صبر و كندر و خون سياوشان بر آن بمالند . اما براى حصبه ، بيشتر بايد به بيمار لعاب دهند . آب تخم خرفه با آب غورهء آميخته با آب ريواس ( با آب انار ترش ) نيز سودمند است . « 3 »
درمان سكته
نخست بايد پر مرغ را با روغن سوسن چرب نموده و آن را با « ايارج فيقرا » « 4 » آغشته كرده و به
هامش
( 1 ) . برجستگىهاى كروىشكلى است كه بر اثر گزش حشرهء مخصوصى بر روى جوانههاى درخت بلوط ايجاد مىشود كه در پزشكى قابضى قوى است . ( محمد معين ، فرهنگ فارسى ، ج 1 ، ص 1415 . )
( 2 ) . گياه درخت باردارى است كه از ميوهء آن رب و شيره و الكل سازند و گاه ميوه آن را به مصرف ستوران رسانند . ( خليل جُر ، فرهنگ لاروس عربى - فارسى ، ج 1 ، ص 907 . )
( 3 ) . اسماعيلبن حسن جرجانى ، يادگار ، در دانش پزشكى و داروشناسى ، ص 181 و 182 ؛ بنگريد به : ابوعلى سينا ، قانون در طب ، كتاب چهارم ، ص 205 - 193 .
( 4 ) . از انواع ادويهء مركبه است .