آمده بود ، مولانا سجاد حسين ملت را هشدار داد « 1 » و او اشعارى بسيار عالى سرود كه در روزنامهء دهلى « اثنى عشرى » به چاپ رسيد . علما بعد از خواندن اين اشعار به خدمت نواب سرفتحعلى خان قزلباش به نانپاره رفتند و پس از ملاقات با مولانا حمايت خودشان را اعلام كردند .
مولانا به عربى و فارسى و اردو شعر مىگفت و قصايد و مدايح او مورد توجه همگان قرار مىگرفت . وى تا مدتى در نانپاره به خدمات دينى مشغول بود و امامت جمعه و جماعت را برعهده داشت . در اواخر عمر به علت كبر سن خانهنشين شد . سرانجام در 18 محرّم 1373 ه ق در نانپاره وفات يافت . از فرزندان او مىتوان سيد محمد بن حسن را نام برد .
تصانيف او عبارتند از : شارق المشارق ( عربى ) ؛ روضة الرضا ( دربارهء نكاح منقطع ( اردو ) ؛ صراط مستقيم ؛ وعظ سجاد ؛ ترجمهء عماد الاسلام ؛ كتاب التوحيد ؛ الاجتهاد و التقليد ، با تقريظ علامه صدر ( عربى ) ؛ ارشاد المسترشدين ( علم عقايد ، اردو ) ؛ وظيفهء سجاديه ؛ تجلّى طور ( قصايد ) ؛ جلوهء طور ( قصايد ) ؛ منظومهء سجاديه ، ترجمهء ديوان امام زين العابدين ، ( چاپ لكنهو ، 1377 ه ق ، موجود در كتابخانهء حقير ) .
سراج حسين موسوى 1238 ه ق / 1822 م 1282 ه ق / 1865 م
مولانا سراج حسين ، فرزند ارشد مولانا مفتى محمد قلى كنتورى ، صاحب علم و فضل و شخصيتى مهم بود . براى پى بردن به اوصاف و كمالات وى رجوع شود به تعزيتنامهء وفات مفتى محمّد قلى ، نوشتهء مفتى محمد عباس كه به اين شرح است :
« السيد الزكى ، الفاضل اليلمعى ، الحبر اللوذعي ، الخل الوفى ، الخدن الرضى ، المتوازع الاريحى ، المتورع التقى » .
او در نجوم السماء به عنوان فاضل جليل ، حكيم عصر و فيلسوف ماهر ذكر شده است . بعد از اتمام درسهاى تفسير و فقه و علوم اسلامى ، علوم جديد و زبان انگليسى را هم ياد گرفت .
در زمينههاى هندسه ، علم مناظر و علم قرائت مهارت شگفتانگيزى داشت . كسانى كه رموز و اسرار مثنوى و تصوف مىدانستند او را صوفى مىگفتند . حالات اميرانه در لباس فقيرانه را
هامش
( 1 ) - البتّه نويسنده روشن نساخته كه مضمون سخنرانى چه بود كه اوضاع وخيم شده بود . م .