از انزال نطفهاش عاجز گردد ، جانى بايد ديه او را بدهد ، و همچنين است اگر در اثر جنايت از آبستن كردن همسرش ناتوان شود و همچنين است اگر در اثر جنايت ، ديگر از جماع لذت نبرد . ولى در همه اينها اشكال هست و اقرب ارش است ، بله ، در جنايتى كه سبب قطع شدن اصل جماع و برنخاستن آلت مرد شود ، احتياط ترك نشود .
مورد هفتم - بول كردن به طور متعارف است . پس اگر جنايتى سبب شود كه مجنى عليه دچار ريزش ادرار شود ، جانى بايد ديه او را بدهد و اين در صورت دائمىبودن ريزش بنابر اقوى است ، و در صورت دوام آن در تمام روز بنابر احتياط است . همانطور كه در ريزشى كه تا نصف روز ادامه دارد دو ثلث خون بها و آنجا كه تا هنگام چاشت ادامه دارد ثلث آن است . و در ساير اوقات شبانهروز ، ارش است . و منظور از دوام يا تمام يا نصف روزى است كه ريزش ادرار او در همه روزها چنين باشد ، و اما اگر چند روزى مبتلا به ريزش ادرار بشود و سپس بهبودى يابد در آنجا ارش است .
مورد هشتم - جوهره صوت است . پس اگر در جنايتى جوهره صورت به كلى از بين برود جانى ملزم به دادن ديه است ، و اگر به كلى از بين نرود لكن ناقص شود ، مثلًا صدايش تو دماغى و يا گرفته شود ، ظاهر اين است كه نتواند صدايش را بلند كند و اين منافاتى با قدرت بر تكلم آهسته ندارد .
مسأله 1 - اگر جنايتى بر كسى وارد آورد كه همه جوهره صدايش و نطقش از بين برود و نتواند سخن بگويد بايد دو خونبها به وى پرداخت كند ، يكى براى جوهره صورتش و ديگرى براى عجزش از سخن گفتن .
مسأله 2 - اگر در اثر جنايت ، صوت او نسبت به بعضى از حروف كم شود و نسبت به بعضى ديگر باقى بماند ، احتمال دارد در آن ارش باشد ، احتمال هم دارد ديه به عدد همه حروف تقسيم شده به طريقى كه در جنايت بر اصل تكلم گذشت ديه آن چند حرف را معين كنند ، و احتياط مصالحه است .
مسأله 3 - در هر منفعتى كه از شرع ديهاى برايش معين نشده ارش است مانند اينكه در اثر جنايتى خوابش نبرد ، يا حس لامسهاش مختل شود يا دچار وحشت شود و يا گرفتار رعشه و عطش و گرسنگى و غش و امراض مختلف ديگر شود .
مسأله 4 - ارش و ارشى كه به معناى آن است تنها مواردى است كه اگر عضو سالم با معيوب مقايسه شود قيمت معيوب از سالم كمتر باشد ، و آن مقدار از تفاوت را ارش گويند و يا ارشى كه به معناى ارش است . و اما اگر فرض شود كه جنايت نقصى به اين معنا وارد نياورد و اندازهاى هم در شرع براى ديه آن معين نشده باشد ، مثل اينكه انگشت زيادى كسى را قطع كند و يا جنايتى بر او وارد آورد كه حس بويايىاش ناقص شود و اگر
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 733
مساهمون: السيد الخميني
ص٧٣٣