از پشت او بيرون كشد ، احوط تعدد ديه است . و در ديه جنايت جائفه ، تفاوتى بين آلات نيست حتى اگر سوزنى بلند باشد آن ديه را دارد تا چه رسد به گلوله .
مسأله 3 - اگر شئ برندهاى را در اعضاى بدن كسى نظير پا و يا دست او فرو كند ، ديهاش صد دينار است و اين حكم على الظاهر مخصوص عضوى است كه ديه قطع آن بيش از صد دينار باشد . و نيز اين حكم مخصوص مردان است و اما در زنان حكمش ارش است .
مسأله 4 - اگر به خاطر جنايتى چون سيلى و امثال آن صورت كسى را سياه كند بدون اينكه جراحتى يا شكستگى در آن پديد آورد ، ارش آن شش دينار است ، و اگر كبود بشود و سياه نشود سه دينار است و اگر سرخ شود يك دينار و نيم است ، و ديه همين سه نوع لطمه در بدن نصف سه نوع ديهاى است كه در صورت بيان شد . يعنى اگر بدن كسى را سياه كند سه دينار و اگر كبود كند يك دينار و نيم و اگر سرخ كند سه چهارم دينار است . و در جنايت بر بدن تفاوتى بين مرد و زن و بزرگ و كوچك نيست . و نيز در اعضاى بدن تفاوتى نيست بين اعضايى كه ديهاى معين دارد و اعضايى كه ندارد ، و نيز تفاوتى نيست بين اينكه سياهى همه صورت را بگيرد يا قسمتى از آن را ، و بين اينكه اثر سياهى يا كبودى يا سرخى مدتى در بدن بماند يا نماند . بله اگر لطمه در سر وارد شده باشد ظاهراً ارش است ، و اگر جنايت تغيير رنگى ندهد و تنها بدن را متورم كند در آن ارش است ، و اگر هم دگرگونى رنگ ايجاد كند و هم تورم را ، جانى بايد هم آن مقدار را پرداخت كند و هم ارش را .
مسأله 5 - هر عضوى كه در جنايتش ديهاى مقدر دارد اگر فلج شود ، ديهاش دو ثلث ديه آن است ، مانند دو دست و دو پا ، و اگر بعد از فلج شدن قطع شود ديه اش ثلث ديه اصل آن است .
مسأله 6 - ديه شجاج - كه در سابق گذشت - شامل صورت نيز مىشود . و مشهور اين است كه ديه جراحتهاى هشتگانهاى كه براى سر شمرديم ، اگر در بدن واقع شود به آن نسبتى است كه قطع آن عضو با ديه قتل دارد ، مثلًا نسبت ديه قطع يك دست با قتل نفس نصف است ، پس اگر حارصهاى در دست واقع شود ، ديهاش نصف حارصه سر است .
حارصه سر ديهاش يك شتر بود ، حارصه دست نصف شتر يا پنج دينار مىشود . و حارصه يك بند ابهام نصف يك دهم شتر و يا نصف دينار است و به همين ترتيب است ساير فروض . و اگر عضوى كه جراحت حارصه برداشته و براى قطع آن عضو ديه مقدرى تعيين نشده باشد ، حارصه آن ارش دارد .
مسأله 7 - ديه جناياتى كه بر اعضاى زن وارد مىشود مساوى با ديه جنس مرد است ، تا برسد به يك سوم ديه مرد ، همين كه از آن تجاوز كند ديه جنايتش نصف ديه جنايت بر
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 736
مساهمون: السيد الخميني
ص٧٣٦