امّا غذا بايد به مقدارى باشد كه او را سير نمايد و معيار آن هم چيزى است كه در آن شهر متعارف است و همچنين به مزاج او خوش بيايد سازگار باشد ، و هر چيزى كه اگر نخورد ، مريض مىگردد و امّا خورش هم همانند غذاست و بايد براى امثال او همانند عرف و عادت شهر برخورد گردد ، و همچنين است بايست عادت او نيز در نظر گرفته شود ، حتى اگر عادت غالب او خوردن گوشت باشد ، مثلًا واجب است كه آن را براى زن مهيا نمايد و همچنين چيزى كه اگر نخورد مريض مىشود نيز به آن اضافه مىگردد ، ولى ظاهراً نسبت به هر چه كه به آن عادت كرده است مانند چايى ، قهوه ، تنباكو و . . . نيز بايست مراعات صورت گيرد ، و از همهء آنها واجبتر آن است كه مراعات مقدار لازم ميوهها را نيز نمايد ؛ زيرا خوردن آنها در هواى بسيار گرم ضرورى است ، و اين حكم در مورد تمام ميوههاى فصول جارى است البته نسبت به آنچه كه متعارف در حدّ شأن آن زن است . همچنين در لباس و مقدار ، جنس ، و چيزهاى ديگر همانند آن نيز بايست رعايت شأن متعارف آن زن صورت گيرد ، زيرا تفاوت زيادى بين زنان در شهرها و خانوادههاى مختلف بين لباس پوشيدن چه در زمستان و چه در تابستان وجود دارد ، حتى اگر همسر از زنانى است كه لباس تجملى مىپوشيده واجب است تجملات او را نيز به حد عرف و عادت براى آن زن فراهم نمود . در اسباب خواب زيرانداز ، و روانداز نيز حكم همانطور است ؛ زيرا زن به زيرانداز و روانداز و اسباب خواب نياز دارد ، در اين مسائل نيز معيار همان عرف و عادت شهر است . زن مستحق اين است كه جايى كه سكونت نمايد و بر شوهر نيز واجب است كه او را در جايى اسكان دهد كه مناسب حال زن از نظر عرف و عادت در آن شهر است .
منزل بايست طورى باشد كه زنان همانند او به آن نياز داشته باشند و زن نيز حق دارد كه از شوهر بخواهد كه منزلى در شأن او برايش فراهم نمايد و كسى غير از او نيز همانند هوو و . . . در آن منزل سكونت نداشته باشد ، حال چه آن يك خانهء كامل باشد و چه يك اطاق از يك مجتمع و . . . . به طورى كه حمام و دستشويى و . . . مستقل داشته باشد ، حال چه آن را اجاره نمايد و چه خريدارى كند . حال اگر زن باديهنشين و چادرنشين باشد چيزى كه متناسب با حال و وضع او باشد براى او كافى است . اما از نظر خدمه و خدمتكار ، فقط زمانى آنها واجب است كه زن داراى جاه و حشمت باشد و همچنين از خانوادهاى باشد كه هيچگاه بدون خدمتكار نبودهاند ، ولى اگر اين چنين نبوده ، زن بايست خودش كارهاى خود را انجام دهد ، و اگر آن زن داراى جاه و قسمت باشد و نتواند خودش كارهايش را انجام دهد ، بر شوهر واجب است كه خدم را براى او بگيرد ، و بعيد نيست بگوييم كه بايست چند خادم براى او بگمارد . و بهتر آن است كه تمام آنچه كه گفته شد را به عرف واگذار نمايد و همچنين در لوازم خانه و آلات و ادواتى كه زن به آن نياز دارد نير بايست به
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 431
مساهمون: السيد الخميني
ص٤٣١