زيرا اين فسخ اثر خود آن عيب است نه تدليس ، ولى تدليس در قسم دوم يعنى عيوبى كه خيار نمىآورد ، از ساير انواع نقص و كمبود در صفات كمال اثر دارد ، و آن اين است كه در بعضى موارد خيار مىآورد مثل اين كه در ضمن عقد داشتن صفت كمال شرط شده باشد مانند اينكه گفته باشد ، من اين باكره را به عقد خود در مىآورم و يا گفته شده باشد كه من اين خانم غيرثيّبه را به عقد تو در آوردم ؛ و او نيز اين را قبول كرده باشد . حتى ظاهر اين است كه حتى قبل از عقد و در خواستگارى گفته و توصيف شده باشد كه آن زن را به خاطر فلان صفت و كمالى كه دارد ، و يا اينكه فلان نقص را ندارد به نكاح در مىآوريم و آنگاه عقد نيز براساس آن توافقات صورت پذيرفته باشد ، مانند اين است كه آن صفات نيك و نداشتن صفات بد را در ضمن عقد شرط كرده باشند . پس اگر يكى از آن صفات خوب در آن نباشد و يا آن صفت بد را داشته باشد ، شوهر خيار دارد نه خيار تدليس ؛ بلكه خيار تخلّف شرط دارد . و اگر اين تخلّف بعد از عقد معلوم نگردد و بعد از دخول كشف شود . و شوهر نيز فسخ عقد را شرط كرده باشد ، و بعد از فسخ زن مهريه خود را از او بگيرد ، او مىتواند به تدليس كننده رجوع كرده و از او مهريه را پس بگيرد .
مسأله 14 - اگر مردى به اين اعتقاد داشته باشد كه زن فلان عيبى را كه موجب خيار نيست را ندارد ولى ، آن زن و پدر او اطلاع دارند كه چنين نقص و كمبودى در آن زن موجود است و در زمان خواستگارى از گفتن آن امتناع نمايند ، و از گفتن آن نقص خوددارى نمايند ، باز هم اين سكوت تدليس نيست ، همچنين در جايى كه مرد معتقد است نامزدش فلان صفت كمال را دارد ، در حالى كه زن مىداند كه ندارد ، در اينجا نيز به طريق اولى تدليس واقع نشده است .
مسأله 15 - اگر مرد با زنى ازدواج كند بر اين مبنا كه آن زن باكره است حال چه اين به خاطر شرط ضمن عقد باشد ، و چه به خاطر توصيفى كه از آن شده است و چه به خاطرى اخبارى كه از او به دست آمده است ، وى بعد از عقد ببيند كه آن زن با كره نيست ، حقّ فسخ نكاح را ندارد . مگر در صورتى كه زن اقرار نمايد كه قبل از عقد باكره نبوده است و بينّهاى بر اين اقامه شود كه زن قبل از عقد باكره نبوده است . در اين دو صورت است كه مرد حق فسخ دارد ، بلكه اگر مرد از پيش خودش به اين معتقد باشد كه نامزدش باكره است و اين نيز در عقد شرط شده باشد نه در توصيف و نه در اخبار ، و آن گاه معلوم شود كه باكره نبوده است ، مرد در اين صورت حق فسخ ندارد ، حتى اگر اثبات شود كه زن قبل از عقد باكره نبوده است .
مسأله 16 - در مورد فرضى كه در مسأله قبل بيان گرديد ، اگر در جايى كه شوهر حق فسخ نكاح را دارد ، عقد را فسخ نمود ، در صورتى كه فسخ قبل از دخول باشد ، مهريهاى بر
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 411
مساهمون: السيد الخميني
ص٤١١