همسايه نگردد . مگر آنكه اجتناب از آن عمل ضرر فاحشى براى او داشته باشد و شكّى نيست در اين كه در باز كردن روزنه به خانه همسايه به صورتى كه مشرف به آنجا گردد آزار همسايه است . همچنين ايجاد دبّاغ خانه و . . . كه بوى آن و يا سر و صداى آن موجبات آزار همسايه را فراهم مىآورد و ممانعت از رسيدن نور خورشيد به خانه او ، آزار محسوب مىشود .
مسأله 18 - شرط مالك شدن به وسيلهء احياء آن است كه قبلًا كسى ملك را تجهيز نكرده باشد ؛ زيرا اين عمل باعث حقّ اولويت براى تحجير كننده مىگردد . پس تحجير كننده مىتواند ديگران را از احياء آن زمين ممانعت كند . تحجير كه معناى لغوى آن سنگ چين كردن است عبارتست از هر عملى كه به ديگران بفهماند كه او قصد احياء اين ملك را دارد . حال چه با سنگ آن را احصا نمايد و چه با خاك مرزى بر آن درست كند . و يا آنكه جاىِ پى ساختمان درآورد ؛ و يا با نصب چوب آن را مشخص نمايد . . . . مانند اينكه شروع كند قناتى كه پر شده است را لايه روبى نمايد كه به محض شروع اين كار توسط او قنات تحجير شده است . اين عمل او نسبت به زمينهاى موات اطراف هم كه بعداً با آب آن قنات آبيارى مىگردد ، تحجير شمرده مىشود . پس ديگرى نمىتواند به احياء آن قنات مبادرت كند . همچنين در صورتى كه كسى بخواهد باتلاق را خشك و احياء نمايد با قطع آب از آن ، آن را تحجير كرده است و كسى ديگر حق ندارد با بريدن نىهاى آن را احيا و يا تحجير نمايد .
مسأله 19 - شرط است كه تحجير علاوه بر نشان دادن قصد به احياء به مقدار احياء نيز دلالت نمايد ؛ مانند اينكه چهار طرف زمين را سنگ بگذارد ، و يا خاك اطراف آن جمع كند ، پس اگر از اين طريق خواست تحجير نمايد بايد در همهء جوانب زمين اين كار را انجام دهد تا همه بفهمند كه او چه مقدار زمين را مىخواهد احياء نمايد . بله در احياء قنات مخروبه همين كه مشغول لايه روبى يكى از حلقههاى چاههاى آن نمايد كافى است . زيرا عرف از اين عمل مىفهمد كه او قصد لايه روبى همهء حلقههاى آن را دارد و مىخواهد آب آن را به جريان اندازد . و اين را نيز مىفهمد كه او مىخواهد تمام زمينهاى آن را هم احياء نمايد . حتى اگر كسى در زمينهايى كه از اصل موات شمرده مىشوند يك حلقه چاه بكند البته به اين قصد كه حلقههاى ديگرى هم حفر نموده و قنات احداث كند ، ممكن است كه گفته شود كه همين يك حلقه چاه نسبت به اصل قنات و زمينهايى كه بعداً با آب آن آبيارى مىگردد ، تحجير شمرده مىشود . بنابراين ، ديگرى نمىتواند در اطراف آن چاه به احياء زمين دست بزند و بايد تا زمانى كه احداث قنات تمام شود و معلوم گردد كه او چه مقدار زمين نياز دارد ، صبر كند ، بله احياء زمين مواتى
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 323
مساهمون: السيد الخميني
ص٣٢٣