نمىشود . توضيح اينكه وقتى كسى زمينى را جهت خانه و يا زرع احياء نمايد مقدارى از زمينهاى چهار طرف آن را نيز به تبع آنچه كه احداث گرديده است ، حكم آنها را پيدا مىكند ، البته در آن صورت كه مقدارى كه انتفاع كامل از احداث شده ؛ بستگى به آن مقدار داشته باشد و عرفاً و عادتاً از مصالح آن به حساب آيد ، به اين مقدار زمين حريم مىگويند . كه با توجه به روستا و بزرگى و كوچكى آن مختلف مىگردد ، زيرا مصالح و مرافق مورد نياز هر احداث شدهاى با ديگرى متفاوت است حتى اگر آنچه كه احداث شده است خانه باشد و مصالح و مرافق آن به حسب عادت بيشتر از يك چاه و نهر است .
همچنين باقى چيزهايى كه درست مىشود همانند شهرها ، پس اگر كسى بخواهد كه حوالى جاهايى كه نياز به حريم دارد را احياء نمايد ؛ بدون اجازهء مالك آن محل و رضايت او جايز نيست و اگر هم احياء نمايد مالك نمىشود و غاصب است .
مسأله 7 - حريم خانه عبارت است از محل ريختن زبالهها ، خاكستر و برف انداز و مقدار زمينى كه او براى رفت و آمد به آن نياز دارد و البته از همان طرف كه درب خانه واقع است . پس اگر شخصى در زمين موات خانه را احداث نمايد به همين ميزان گفته شده زمينهاى اطراف آن را مالك مىشود و بركسى جايز نيست كه بدون اجازهء مالك آن ، اين مقدار زمين را احياء و تصرف نمايد .
اينكه گفته شد كه صاحب خانه در مقابل درب ورودى خانه خود نسبت به راه عبور مستحق است . اين نيست كه خط مستقيم از روبه درب خانه تا آخر زمين موات ، محل عبورى براى او قرار دهند ، بلكه منظور اين است كه صاحبخانه ، و خانواده او و هرچه كه به او متعلّق است ، راهى داشته باشند كه بدون مشقّت بتوانند به آن خانه رفت و آمد نمايند . حال به هر صورتى كه باشد ، يا خطّ مستقيم و يا با انحراف و پيچ ، مراد از اين حريم ديوار اگر پشت آن جزء خانه مانند بهار بند و باغچه و امثال نباشد ، آن مقدار زمينى است كه صاحبخانه بتواند براى تجديد بنا و تعمير ديوار خاك و مصالح ساختمانى بريزد ، حريم نهر آن مقدار زمينى است كه هنگام لاىروبى بتوان گل كف آن را ، در آنجا بريزند ، و براى حفظ آب هم راهى براى آن رفت و آمد باشد . حريم چاه عبارتست از مقدار زمينى كه صاحب چاه بتواند در آنجا بايستد و از آن چاه آب بكشد . و يا در آنجا موتور پمپ نصب نمايد و حيوانات خود را بر لب آن چاه سيراب نمايد و يا استخرى بسازد . تا آن را براى زراعت جمعآورى نمايد . و يا هنگام لايه روبى آن خاك ، گل ، سنگ را در آنجا بريزد . و حريم چشمه نيز آن مقدار زمينى است كه بهرهبردارى از چشمه و حفظ آن به لايه روبى آن نياز دارد .
مسأله 8 - براى هر يك از حلقههاى چاه و قنات البته آخرين حلقه قنات كه محلى است
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 318
مساهمون: السيد الخميني
ص٣١٨