به ديوار كسى بدون اذن صاحب آن تكيه دهد ، آنگاه ديوار فرو بريزد و خسارتى وارد آورد ، باربر ضامن است . همچنين اگر خود چوب بيافتد و خسارتى وارد آورد در اين صورت هم بار بر به ضامن است ؛ چه بلافاصله بيافتد و چه بعد از مدّتى .
مسأله 64 - اگر كسى درب قفس مرغى را باز نمايد و حيوان هم بعد از بيرون آمدن چيزى را از ديگرى مانند شيشه بكشند ، بنابر احتياط ضامن است . همچنين اگر قفس تنگ باشد و به خاطر آن مرغ پر و بال بزند و شيشه را بشكند در اين صورت هم ، ضامن است .
مسأله 65 - اگر حيوان كسى ، در زراعت ديگرى چرا كند و يا آن را فاسد نمايد در صورتى كه صاحب آن حيوان سوار آن باشد و يا با آن است ، ضامن هر چيزى است كه حيوان خسارت زده ، ولى اگر مثلًا حيوان فرار كرده است و به زرع كسى خسارت زده در صورتى كه شب باشد ضامن است و اگر روز باشد ضامن نيست . بلكه اگر با اختيار او از محل خارج شده باشد و او اطلاع نداشته باشد ضمانش محل اشكال است ولى بنابر احتياط ضامن است .
مسأله 66 - اگر گوسفند و يا ساير چرندگان به چوپان داده شده باشند و يا شتر و گاوى . . .
را كسى عاريه گرفته باشد ، اگر در اين حالت به محصول و زرع كسى خسارتى وارد نمايند ، چوپان و مستعير ضامن هستند .
مسأله 67 - اگر در تلف شدن مالى دو چيز سبب باشد ، هر يك از آنها به فعل شخصى انجام شده باشد . پس اگر هيچ يك از آنها در تأثير مقدّم نباشد ، هر دو به صورت مشترك ضامن هستند ، والّا سبب مقدّم در تأثير ضامن است . پس اگر شخصى چاهى را در راهى حفر نمايد و شخصى ديگر سنگى را لبهء آن چاه گذاشته باشد ، و انسان و حيوانى پايش به آن سنگ بخورد و به آنجا بيافتد ، آنكه سنگ را آنجا نهاده ضامن است . و احتمال هم دارد كه در تمامى صور هر دو ضامن باشند .
مسأله 68 - اگر سبب و مباشر هر دو مجتمع باشند ، مباشر ضامن است . پس اگر كسى چاهى را حفر نمايد و ديگرى شخصى را در آن پرتاب كند ، تنها او ضامن است ، امّا اگر جايى سبب اقوى از مباشر باشد ، ضمان سبب مستقر مىشود نه بر مباشر پس اگر كسى شيشهاى جايى بگذارد و ديگرى شيشه را كنار كسى كه خوابيده بگذارد آنگاه شخص خوابيده آن را بشكند ، شخص دوم ضامن است نه كسى كه خوابيده است .
مسأله 69 - اگر كسى را تهديد كنند و به اين وسيله او را مجبور به تلف كردن مال غير نمايند ، مباشر ضامن نيست ؛ زيرا در اين جا نيز سبب اقوى از مباشر است . البته اين در صورتى است كه مال با قيد ضمانت در دست او نبوده باشد . مانند اينكه او را تهديد كنند
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 312
مساهمون: السيد الخميني
ص٣١٢