129 - همان روز خبر رسيد كه تركان پيش رفتهاند و ايروان را بگرفتهاند و آن ولايت را تا حدود نخجوان به تصرف آوردهاند ( ولى ) اين خبر آخرين به تحقيق نپيوست . « 1 »
130 - در همان روز نيز خبر رسيد كه ايرانيان پيش رفته و وارد قپانستان « 2 » شدهاند و آنچه سلاح ، اسباب ، باروت و گلوله ارمنيان قپان داشتهاند ، همه را به تصرف خويش آوردهاند . اين خبر نيز هنوز تأييد نشده است .
131 - در تاريخ فوق هاروتون قاپانى از تبريز برسيد . وى اظهار داشت كه يك نفر يوز باشى ارمنى به نام قانلو شبان « 3 » [ شعبان ؟ ] را با پسر ملك باشى ( ؟ ) « 4 » قريه اوتاران « 5 » در ناحيه دوزخ « 6 » كشمكشى رخ داده بود ، ولى با
هامش
از اينكه وختانگ خان از تفليس بگريخت ، براى گرفتن مدد به تركان متوسل شد ، و بعدها نيز مدتى به آنان پيوست ، ولى با اينهمه به زودى از كرده پشيمان شد ، و به روسيان پناهيد . ( ل . ل ) .
( 1 ) - اين خبر البته صحيح نيست چون تركان ايروان را تا 28 سپتامبر سال 1724 ميلادى ( 1136 هجرى ) نگرفتند . ( ل . ل ) .
( 2 ) - قپانستان (Qapanistan) يا (Qapan) نامى بوده كه به ناحيتهايى كه امروز زنگ ازورZangazurو دارالاگزDaralagazناميده مىشود اطلاق مىشده ، و بر جانب شرق نخجوان و سخت نزديك مرز قراداغ قرار دارد . اين نواحى بسيار حاصلخيز ، كوهستانى و پر آب و پر درخت است و درههاى آن بسيار براى پرورش مواشى مستعد مىباشد . ناحيه هاليتزرHollitzorكه صومعه سن ژاكوب در آنجا قرار دارد در همين منطقه واقع است .
( 3 ) -Qanlu Shaban( كذا فى الاصل ) .
( 4 ) -Melik Bashi( كذا فى الاصل ) و پرفسور ابراهيميان عقيده دارد كه اين كلمه غلط خوانده شده است و صحيح آن بايد ملك باغى (Melik Baqi) باشد ، اين نظريه را اسناد تاريخى كه اخيرا كشف شده است تأييد مىنمايد . رجوع كنيد به كتاب وى به زبان ارمنى به نام :
( صفحهيى از تاريخ قفقازيه و روابط روسيان و ارمنيان ) ايروان ، 1953 ، ص 42 . و اين بنده مترجم فارسى را عقيده بر اين است كه ملك باشى ( مالك باشى ) بمعنى مالك و ارباب ده مىباشد ، چنان كه در بيان مطلب بعدها مىگويد با روستاييان خود چنين نهاده بود ، يعنى مالك ده با زارعان خود چنين نهاده بود . ( م . م ) .
( 5 ) -Avetaran( 6 ) -duzakh