در سال 260 ه بنا به گفتهء صاحب « الكامل فى التاريخ » گرانى سرتاسر بلاد اسلام را فرا گرفت و بسيارى از اهل مكه ، آن جا را ترك گفتند و جلاى وطن كردند و كارگزار آن نيز ، شهر را ترك گفت . « 1 » همچنين در سال 266 ه ، بنا به گفته صاحب « الكامل » گرانى ، همه سرزمينهاى اسلامى ، از جمله حجاز و عراق و موصل و جزيره و شام و غيره را فرا گرفت ولى شدت گرانى در مدينه از همهجا بيشتر بود . « 2 » بنا به گفتهء صاحب الكامل ، در سال 268 ، دو اوقيه ، نان به بهاى دو درهم در مكه رسيد و علت آن اين بود كه ابومغيره مخزومى [ به قصد چپاول ] عازم مكه شد و كارگزار مكه ، گروهى را گرد آورد و از آنان يارى گرفت و سپس ابومغيره به « مشاش » از چشمههاى مكه رفت و آن جا را غارت كرد و به جده رفت و مواد غذايى آن جا را چپاول كرد و خانهها را به آتش كشيد و به اين علت ، قيمت نان به آن ميزان رسيد . « 3 » همچنين بنا به گفتهء مؤلف الكامل ، در سال 440 ه ، گرانى و بيمارى در همهء شهرها يعنى در مكه و عراق و موصل و جزيره و شام و مصر و جاهاى ديگر ، فراگير بود . « 4 » و نيز بنا بر نوشتهء مؤلف الكامل ، در سال 447 ه در مكه ، گرانى شديدى پديد آمد كه طى آن قيمتِ ده رطل نان ، به يك دينار مغربى رسيد و بسيار كمياب شد و مردم و حاجيان در آستانهء هلاكت قرار گرفتند و خداوند آن چنان ملخهايى بر مردم فرستاد كه زمين را پر كرد و مردم به جاى نان ، از ملخ استفاده كردند و حجاج براى حج گزاردن بازگشتند و كار اهل مكه سادهتر شد . وى در ادامه مىگويد : علت اين گرانى ، كمبود آب در نيل مصر و عدم افزايش عادى آن بود كه موجب شد كه نتوان از راه آب ، مواد غذايى به مكه حمل كرد . « 5 »
هامش
( 1 ) . الكامل ، ج 7 ، ص 272 .
( 2 ) . همان ، ج 7 ، ص 336 .
( 3 ) . همان ، ج 7 ، ص 372 .
( 4 ) . همان ، ج 8 ، ص 552 .
( 5 ) . همان ، ج 9 ، ص 416 .