پوشاند و در حج نخست خود ، اموال فراوانى در حرمين ، هزينه كرد كه گفته مىشود سىهزار هزار [ سى ميليون ] درهم از آنها از عراق رسيده و مبلغ سيصدهزار دينار از مصر و دويستهزار دينار از يمن رسيده بود و علاوه بر آن ، يكصد و پنجاههزار دست پيراهن را نيز شامل مىشد . اين مطلب را كه مهدى عباسى دو بار در سالهاى 160 و 164 ه . ق به حج رفت ، ازرقى در اخبار مكه نقل كرده است . « 1 » او يادآور شده كه وى در هر يك از سفرهاى خود ، دستور ايجاد افزودههايى در بناى مسجد را داده است ، ولى عتيقى تنها به حج اول وى اشاره كرده و يادآور شده كه در سال 164 ه . ق به حج رفت و به دليل بيمارى ، از عقبه « 2 » بازگشت و او نخستين خليفهاى است كه در حج براى او يخ به مكه آوردند و اين نخستين حج او بود .
بنا به گفتهء عتيقى ، هارون الرشيد بن مهدى عباسى « 3 » نُه بار به طور پراكنده براى مردم حج گزارد كه در سالهاى 170 ، 173 ، 174 ، 175 ، 177 ، 179 ، 181 ، 186 و 188 ه . ق بوده است . « 4 » ابناثير از حجگزاردن هارونالرشيد در اينسالها ، ياد كرده و گفته است كه او در سال 170 ه . ق در حرم بخششهاى فراوانى انجام داد . « 5 » و اين كه در سال 173 ه . ق از بغداد ، براى حج احرام پوشيد « 6 » و در سال 174 ه . ق اموال زيادى ميان مردم تقسيم كرد . « 7 » و در سال 179 ه . ق از مكه تا عرفات و سپس همهء مشاعر را پاى پياده طى كرد و در رمضان اين سال و به شكرانهء كشته شدن وليد بن طريف ، به عمره رفت و به مدينه بازگشت و تا زمان حج در آن جا ماند و براى مردم حج گزارد « 8 » و در سال 186 ه . ق
هامش
( 1 ) . احتمال دارد كه مؤلف در اين مورد خطا كرده باشد ، زيرا در تاريخ ازرقى مطلبى در تأييد حج مهدى درسال 164 ه . ق وجود ندارد ( اخبار مكه ، ج 1 ، ص 263 ) .
( 2 ) . عقبه مرز طبيعى حجاز و شهرى حجازى در مرزهاى مصر و شرق اردن است .
( 3 ) . او از سال 170 تا 193 ه . ق خليفه بود و پنجمين خليفه عباسى است .
( 4 ) . مروج الذهب ، ج 4 ، ص 403 ؛ تاريخ خليفه ، صص 458 - 448 .
( 5 ) . الكامل فى التاريخ ، ج 6 ، ص 109 .
( 6 ) . الكامل ، ج 6 ، ص 120 .
( 7 ) . همان ، ص 121 .
( 8 ) . همان ، صص 147 - 146 .