شد تا بتواند لشكريان اسلام را ببيند و اين لشكريان پس از گذشتن از مرّ الظهران به سمت مكه ، از آنجا [ غميم ] گذر كردند . ما اين مطلب را بدان سبب نقل كرديم كه سخن « نووى » مستلزم آن است كه [ غميم ] ميان مرّ الظهران و عسفان واقع باشد ، زيرا گفته است : « كراع الغميم » به ضم كاف و غميم به فتح غين و كسر ميم منطقهاى است ميان مكه و مدينه كه دو منزل تا مكه فاصله دارد و به فاصله هشت ميل جلوتر از عسفان است و كراع كه [ نام ] كوهى سياه به سوى حرّه است ، به آن اضافه مىشود . و از صاحب « المطالع » نقل كرده كه [ غُمَيم ] به ضم غين و فتح ميم است و سپس مىگويد : اين گفته نادرست است .
ابناسحاق چنين يادآور شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله در كتيبة الخضراء [ ستونى از لشگر ] كه مهاجرين و انصار در آن بودند ، از مقابل ابوسفيان عبور كرد ، ابناسحاق پس از ذكر اين سخن [ ابوسفيان ] كه گفت : « مرا به بنىفلان چه كار » آورده است : آن گاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در ميان كتيبة الخضراء از آنجا گذر كرد كه مهاجرين و انصار در آن بودند و اين مخالف با آن چيزى است كه در صحيح بخارى آمده است ، زيرا بخارى آورده است كه لشكر انصار با سعد بن عباده « 1 » آمد و پرچم به دست او بود . وى مىگويد : چنين پرچمى تا پيش از آن ديده نشده بود ، پس از آن گروه ديگرى آمد كه از همه كوچكتر بود و رسول خدا صلى الله عليه و آله و ياران وى در آن بودند و پرچم پيامبر صلى الله عليه و آله همراه اين گروه بود . حميرى در كتاب خود روايت كرده كه اين گروه ، از همهء گروهها نمايانتر بود . حافظ ابوالفتح بن سيدالناس نيز در سيرهء خود همين مطلب را آورده است . آنچه از بخارى و حميرى نقل شد و اين سخن بخارى كه گفته : « پس از آن گروه ديگرى آمد كه از همه كوچكتر بود و رسول خدا صلى الله عليه و آله و اصحابش در آن حضور داشتند « 2 » » ؛ [ پيامبر صلى الله عليه و آله روز فتح مكه پرچم را كجا نصب كرد ؟ ] در باب تحت عنوان « أين ركزّ النبى الراية يوم الفتح » در صحيح بخارى آمده است .
ابن عقبه مطلبى به اين مضمون دارد كه فرماندهى گروه انصار كه از برابر ابوسفيان
هامش
( 1 ) . البخارى ، 8 / 10 - 4 در المغازى .
( 2 ) . عيون الاثر ، 2 / 170 .