از جملهء اين سقاخانهها ، « سقاخانهء عطية بن ظهيره » در بالاى مكه « 1 » و نيز « سقاخانه قاسم زنكى » در كنار مسجدالرايه و « سقاخانه سيّده » ( بانو ) امّالحسين دختر قاضى شهابالدين طبرى در محل سعى در كشتارگاه و سقاخانهاى متعلق به ابنبعلْجد در « عين بازان » است كه در محلّ سعى نزديك نشانهء سبز كنار منارهء باب على و مقابل آن قرار دارد و سقاخانه سيّد شريف حسنبن عجلان سلطان حجاز در زمان ماكه در كاروانسرايى قرار دارد كه خود آن را بنا كرده است .
بخش بالاى مكه نيز سقاخانهاى متعلق به ام سليمان صوفى است كه در كنار قبر او در ( قبرستان ) معلّاة نزديك « در معلّاة » قرار دارد .
برخى ديگر از سقاخانهها عبارتند از :
سقاخانهء قاضى زينالدين عبدالباسط « 2 » ، كه وى آن را در سال 826 در معلّاة در سمت راست كسى كه از حجون پايين مىآيد ، ساخته است .
سقاخانهء عطيه مطير ؛ كه در قسمت بالاى قبرستان و كنار چاه قرار گرفته كه به آن « بئر الطواشى » نيز مىگويند .
سقاخانهاى كه سعدالدين جبروت آن را ساخت .
سقاخانهء ابنصنداد ؛ اين سقاخانه گرچه به نام ابنصنداد شهرت دارد ، ليكن وى آن را نساخته ، بلكه يكى از امرا به نام ملك كامل فرزند ملك مسعود ، حاكمِ مكه آن را بنا كرده است .
سقاخانهء سيد شريف حسنبن عجلان ؛ در بالاى اين سقاخانه ، سمت منا است كه
هامش
( 1 ) - قاضى ابوالسعاداتبن ظهيره ، در اوايل سال 856 آن را بازسازى كرد .
( 2 ) - او عبدالباسط بن خليل دمشقى قاهرى و متولّد سال 784 در دمشق است . به سال 854 در قاهره وفاتيافت . سخاوى مىگويد : او را كارهاى نيك و خير بسيارى در سراسر گيتى است كه در شمار نمىآيد ؛ از جمله در هريك از مسجدهاى سهگانه و در دمشق و غزه و قاهره ، مدرسهاى ساخته است و بسيارى از راههاى حجاز را مرمّت كرده و همه ساله كاروانهايى از دمشق و قاهره راهى حرمين ( مكه و مدينه ) مىكند كه فقرا و نيازمندان را به آنجا مىبرند و بر مىگردانند نك : « الضوء اللامع » ، ج 3 ، صص 27 - 24 ، شمارهء 81