آن را صادر كرده و آن را صدقه قرار دادهاند » ، با ذكر اين تاريخ : سال 802 . « 1 » مورد ديگر ، سقاخانهاى است در پايين آن به سمت مكه كه شهابالمكين در سال 808 آن را بازسازى كرد ؛ كنار اين سقاخانه حوضچهاى براى استفادهء چهارپايان وجود دارد .
در مكه سقاخانههايى بيش از آنچه ذكر كرديم نيز وجود داشته است ، زيرا فاكهى ضمن سخن در بارهء سقاخانهها مىگويد : در مكه ، تقريباً در هرگوشه و كنار و تنگه و درّهء آن از در مسجدالحرام گرفته تا منا و اطراف و مسجد تنعيم يكصد سقاخانه وجود دارد .
بركههاى مكه ، حرم و عرفه
در مكه و حرمِ آن ، چندين بركه وجود دارد كه نمىدانم چه كسى آنها را ساخته است . به آنها « مصانع » هم مىگويند .
از جمله دو بركه در باب معلّاة است كه به هم چسبيدهاند و در زمان ناصر حسن ، حاكمِ مصر ، در نخستين دورهء ولايتش در سال 749 بازسازى شدند و پس از آن نيز چندين بار مرمّت گرديدند ؛ يك بار در سال 821 كه با آهك مورد مرمّت قرار گرفت و آن قسمت از ديوارههاكه آهك اندود نشده بود آهكى شد و از همه طرف ديوارههاى آن را از زمين به اندازهء تقريباً يك ذرع و جاهايى نيز بيشتر ، بالا آوردند و مانعى را كه ميان دو بركه وجود داشت ، برداشتند . ديوارهء كنار آن را نيز كه در طرف راه اصلى قرار داشت ، خراب كردند و در آنجا دو حفره ايجاد نمودند و طاقى را برآن ساختند و در محل طاق ، درى از چوب عرعر قرار دادند تا مانع از ورود كودكان به بركه شود و از افتادن آنان به درون بركهها جلوگيرى كند . پايين در نيز پلكانى قرار دادند . اين بناها و مرمّتها به دستور علاءالدين قائد مدينى بوده ( كه از حالت بركه كوچكى كه كنار مسجدالحرام در طرف شرقى و بخش اعظم طرف يمانى قرار داشت ، به دست ناظر مسجدالحرام ؛ يعنى
هامش
( 1 ) - در اصل چنين است ، ولى درستتر آن است كه 302 باشد ؛ زيرا المقتدر عباسى از 295 تا 318 ه . عهدهدار خلافت بود .