مسجد عرفه و ويژگىهاى آن
طول مسجد عرفه از در تا ديوار قبله ، 191 ذرع و يك چهارم است و عرض آن از وسط ديوارها يك سوّم كمتر از 140 ذرع و ارتفاع محراب آن يك سوم كمتر از شش ذرع كه به اندازهء دو ذرع ( اين محراب ) وارد ديوار شده است يك هشتم كمتر از سه ذرع پهنا دارد . منبر آن داراى ده پله است كه با سنگ ساخته شده و ارتفاع اين منبر تا پله بالايى چهار ذرع و نيم است كه ذرعهاى ياد شده همگى ذرع آهنى است كه پيشتر توضيح داده شد . همهء اين مسجد روباز است و رواقى ندارد . ازرقى در تاريخ خود ويژگى اين مسجد در زمان خود و نيز اندازههاى آن را به ذرع دستى بيان كرده است « 1 » و ما در اصل اين كتاب ، سخن او را آوردهايم و در اينجا تنها به اندازههاى آن ( مسجد ) بسنده كرديم ؛ زيرا بسيار گويا هستند . اين اندازهگيرىها در حضور خودم بوده است .
نامگذارى عرفه و حكم سكونت در آنجا
وجه تسميهء عرفه ، به دليل آشنايى آدم و حوا در آن بوده است ؛ زيرا حضرت آدم عليه السلام در هند هبوط كرد و حوّا در جدّه و اين دو در آنجا ( عرفه ) با هم آشنا شدند . اين را ضحّاك گفته است . نيز گفته شده : به اين دليل بوده كه جبرئيل عليه السلام مناسك ( حج ) را در روز عرفه به حضرت ابراهيم خليل معرفى كرد و شناساند و نيز گفته شده كه مردم در اينجا به گناهان خود اعتراف مىكنند و سخنهاى ديگرى نيز گفته شده كه همه را - كه بالغ بر 9 نظر مىشود - در اصل اين كتاب آوردهايم .
اما در مورد جمع و صرف اين كلمه ؛ يعنى عرفه ، گروهى از علما از جمله نووى اين كار را جايز دانسته ، مىگويند : جمع آن عرفات است هر چند خود يك مكان است و هر بخش آن را عرفه مىنامند . از اين رو جمع آن همچون قصبات ( كه جمع قصبه است ) متداول است . نحوىها مىگويند : مىتوان صرف اين كلمه ( عرفه ) را ترك كرد ،
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 187 به بعد .