همراه با نيزههاى قائم ، كسى را كه در مسجدالحرام بود نمىديد مگر نوك نيزههايشان را ولى امروزه مىتوان بدون اين كه از پلهاى بالا رود كعبه را مشاهد كند . وجه استدلال نيز مطلبى است كه اشاره كرديم و آن اينكه سليمان بن خليل و نووى از نظر زمانى به هم نزديك هستند و سليمان نزديك به پانزده سال زودتر از نووى وفات يافته است و اگر در زمان وى مىشد كعبه را به دليل بلندى زمين ، بدون بالا رفتن از پلهها مشاهده كرد ، در عصر نووى نيز چنين بوده است .
11 - جادهء ضَبّ ؛ كه مستحب است حاجيان در رفتن به عرفه ، از اين جاده عبور كنند و آن راهى است ميانبر از مزدلفه تا عرفه كه از پايين مأزمين ( يا مأزمان ) در سمت راست رو به عرفه مىباشد . ازرقى اين جاده را چنين معرفى كرده است : استحباب طى كردن آن براى حجاج به دليل روايتى است كه طبق آن پيامبر صلى الله عليه و آله زمانى كه از منا قصد عرفه كرد ، از آن گذشت . اين مطلب را ازرقى از برخى مردم مكه نقل كرده است و از عطا نيز روايت كرده كه پيامبر صلى الله عليه و آله از اين جاده عبور كرده و گفته است . راه ( حضرت ) موسىبن عمران عليه السلام است . « 1 » 12 - عَرَفَه ؛ كه جاى وقوف حاجيان است و خارج از حرم ( مكه ) و نزديك آناست .
در تاريخ ازرقى وادى عُرَنَه ( با نون ) « 2 » و در برخى نسخههاى آن وادى عرفه ( با فاء ) آمده است . محبّ طبرى با ذكر اين مطلب در « شرح تنبيه » مىگويد : در نسخهء معتبرى چنين يافتم و وادى عرفه ( به فاء ) است و عين آن مفتوح است . استاد ما ابوعمرو بن صلاح اين مطلب را ذكر كرده و افزود است : اين وادى تا محلّ تقاطع وصيف ادامه دارد و پس از تأكيد بر اين نكته مىگويد : و دشت عُرَنَه و وادى عُرَنَه هر دو به عُرَنَه ( به ضم اوّل و فتح دوّم و سوّم ) اضافه شدهاند .
محبّ طبرى مىگويد : به نظر من در اين مورد جاى تأمل است ؛ زيرا او با اين كار
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 193
( 2 ) - عرنه به ضم اول و فتح دوم و سوم ميان علمين كه حد عرفه است و علمين كه حد حرم است ، قرار دارد .