يمانى و دو در نيز در طرف ديوار قبلهء آن است كه يكى سمت راست و ديگرى سمت چپ محراب قرار دارد . طول اين مسجد از محراب تا انتهاى آن ، هشت ذرع و عرض آن هفت ذرع آهنى است كه با حضور خودم اندازهگيرى شد .
* و از آنها است مسجدالكبش ( گوسفند ) ، كه به آن مسجدالكبش منا مىگويند و در سمت چپ راه عرفه است . در منا مسجد مشهورى است و گوسفند مورد نظر همان گوسفندى است كه خداوند متعال آن را به جاى پيامبرش ، حضرت اسماعيل فرزند حضرت ابراهيم و يا اسحاق فرزند ابراهيم ، زمانى كه پدر قصد بريدن سر فرزند را داشت ، براى او فرستاد .
در تاريخ ازرقى دربارهء اين مكان ، مطلب ديگرى هم افزوده شده است « 1 » و در آن دو مورد ، فرزندى كه قرار بود سر بريده شود ، دو نظر آورده شد و از جمله گفته است :
محبّ طبرى مىگويد : احتمال بيشتر آن است كه اسحاق بوده است .
فاكهى نيز مطلبى ذكر كرده كه نشان مىدهد اين گوسفند ، در جاى ديگرى سر بريده شده است ؛ زيرا حديثى دربارهء داستان ذبح اسماعيل از سوى ابراهيم عليه السلام با سند خود از حضرت على بن ابىطالب [ عليه السلام ] آورده است كه فرمود : در اينجا بر وى گوسفندى از « ثبير » فرود آمد . ناگزير به كوه رفت و پس از آن گوسفند را آورد و در فاصلهء دو جمره ، سر بريد . اين خبر را در باب بيست و ششم همين كتاب خواهيم آورد . محبّ طبرى نيز مطلبى در تأييد آن دارد و ما محل سر بريدن ميان دو جمره را نشان خواهيم داد ؛ زيرا از ابوذر هروى خبرى نقل شده كه مىگويد : از ابنعباس روايت است كه گفت :
پيامبرخدا صلى الله عليه و آله در محل سر بريدن گوسفند از سوى ابراهيم ، ( قربانى خود را ) سر بريد ، شما نيز همانجا اين كار را بكنيد ، اين همان محلى است كه امروزه خلفا در آن قربانى را سر مىبرند . در مَثَل نيز مىگويند اينجا يك قربانگاه و همهء منا نيز يك قربانگاه است .
ابنعباس گويد دربارهء همين محل است كه يهوديان مىگويند : قربانى اسحاق است ، ولى آنها دروغ مىگويند ، قربانى اسماعيل است . اين روايت را ابوداود آورده
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 175