داخل شانزده ذرع آهنى است و شامل فاصلهء ديوارى كه در در آن قرار دارد تا ديوار روبروى آن مىشود . عرض آن نيز پنج ذرع و دو سوم ذرع از ديوار محراب تا ديوار روبهرويى آن است . اندازهگيرى اين مسجد نيز در حضور من انجام گرفت . ميان درِ اين مسجد تا ديوار باب بنى شيبه ( يكى از دروازههاى مسجدالحرام ) 724 ذرع آهنى است كه به ذرع دستى ، بالغ بر 1056 ذرع مىشود ؛ اين اندازهگيرى نيز در حضور من صورت گرفت .
* از ديگر مساجد ، مسجدى در سوقالليل ، نزديك محلّ تولد پيامبر صلى الله عليه و آله است كه بدان « مختبأ » مىگويند و مردم در روزِ دوازدهم ربيعالأول هر سال ( روز تولّد پيامبر صلى الله عليه و آله به روايت اهل سنت ) آن را زيارت مىكنند . نديدهام كه كسى از اين مسجد ياد كرده باشد و دربارهء آن نيز چيزى نيافتم . طول اين مسجد از وسط ديوار تا وسط ديوارى كه محراب در آن است ، يك سوم كمتر از هشت ذرع مىباشد و عرض آن هفت ذرع و يك سوم به ذرع آهنى است . اين اندازهگيرىها در حضور من صورت گرفت .
* مسجد ديگرى در پايين مكه است كه به ابوبكر نسبت داده مىشود و مىگويند اين مسجد از خانهء اوست و از همانجا به مدينه مهاجرت كرد .
ابنجبير از اين مسجد ياد كرده « 1 » و در اصلِ اين كتاب ، سخن او را همراه با مطالب اندكى دربارهء اين مكان آوردهايم . اين همان جايى است كه به « حجاريه » شهرت دارد و در پايين مكه در نزديكى بابالماجن واقع است .
* چند مسجد نيز در خارج از مكه ، در قسمت بالايى آن است ؛ از جمله مسجدى است كه به آن « مسجدالإجابه » مىگويند و در سمت چپ به طرف منا ، درگردنهاى نزديك راه كوهستانى « اذاخر » قرار دارد و همان مسجد مشهورى است كه مىگويند پيامبر صلى الله عليه و آله در آن نماز خوانده است . ازرقى از آن ياد كرده و اندكى نيز دربارهء گردنهاى كه مسجد در آن قرار دارد ، سخن گفته است ؛ او در روايتى كه سندش به خودش مىرسد ، آورده است : گردنه ( شعب آل قنفذ ) همان گردنهاى است كه خانهء آلخلفبن عبد ربّه بن
هامش
( 1 ) - رحلة ابنجبير ، ص 93