در دورهء ما ، اذان گفتن بر فراز اين منارهها ترك شده است ، جز در ماه رمضان كه روى هر كوه يك نفر به ( دعاى ) سحر و اعلام وقت سحرى مىپردازد و اذان هم مىگويد . اين كوهها عبارتند از : كوه ابوقيس ، كوه معروف به لَعْلَعْ ، جبلالأحمر كه آن را با نسبت به موذّنى كه در آن اذان مىگفت « جبلالحارثى » هم مىگويند . موذّنان در اين كوه از مقرّرىِ اندكى برخوردار بودند كه همراه مقررى اذانگويان و ديگر كاركنان ( مسجدالحرام ) از مصر به آنها مىرسيد .
آنچه براى استفادهء همگانى ساخته شده است
از جمله آنچه كه براى استفادهء عموم ساخته شده ، قبّهء بزرگى ميان زمزم و سقاخانهء عباس براى نگهدارى اشياى وقفى و قرآنها و صندوقچهء جزوههاى قرآن است كه از جمله بنا بر قول مشهور ، قرآن عثمان هم در آن وجود دارد و ( نوشتهاى نيز ) هست كه حاكى است در زمان الناصر عباسى مورد بازسازى قرار گرفته است . بنا بر گفتهء ابنعبد ربّه در « عقدالفريد » « 1 » قبل از آن هم وجود داشته است و قبلًا گفته شد كه ابنعبد ربّه در سال 328 وفات يافته است . ابنجبير نيز در اخبار سفرنامهء خود بدان اشاره كرده است . او يادآورى كرده كه اين بنا منسوب به يهوديت است « 2 » و البته علت اين انتساب و نامگذارى را نياورده است . قسمتهايى از آن در سال 801 مرمّت شد .
از ديگر موارد ، ساعت خورشيدى است كه در صحن مسجدالحرام قرار دارد و از ساختههاى « جواد » وزير است كه نام وى نيز در لوحهء مسى - كه براى خواندن وقت نصب شده و در قسمت بالاى ساعت خورشيدى قرار دارد - نوشته شده است . به اين ساعت خورشيدى « خورشيد سنج » نيز مىگويند . فاصلهء ميان اين ساعت تا ركن شامى كه به آن ركن عراقى هم مىگويند ، چهل و سه ذرع و يك هشتم ذرع آهنى است .
از ديگر موارد ، حوضى از سنگ مرمر ميان زمزم و ركن و مقام است كه خالدبن
هامش
( 1 ) - عقد الفريد ، ج 6 ، ص 258
( 2 ) - رحلة ابنجبير ، ص 66