اذان گفته مىشد و در نتيجه كسانى كه ميان درّهها و تنگهها يا دور از مسجدالحرام بودند ، از وقت نماز با خبر نمىشدند تا اينكه در زمان هارونالرشيد عبداللَّهبن مالك ياكسى چون او وارد مكه شد و بر اثر نشنيدن اذان نمازش قضا شد ، لذا دستور داد كه بر قلّهء كوهها ، منارههايى در نظر گرفته شود تا بر تنگهها و درّههاى مكه مسلّط باشد و براى نماز در آنجا اذان گويند . براى مؤذنان نيز مقرّرى تعيين كرد كه به آنها داده شود .
عبداللَّه بن مالك خزاعى روى كوه ابوقيس كه مشرف به مسجدالحرام است و نيز روبهروى آن مشرف بر اجياد و در كنار منارهاى كه به سمت قبله است و نيز پايينتر از آن منارههايى خود دارد كه مجموعاً چهار مناره مىشود . عبداللَّهبن مالك منارهاى نيز بر كوه مرازم دارد كه مشرف بر شعب ابنعامر و جبل الأعرج است . علاوه بر آن ، بُغا ، از غلامان متوكّل عباسى با كنيهء ابوموسى نيز دستور داد بر بلنداى فلق برايش منارهاى بسازند .
عبداللَّه بن مالك منارهاى نيز مشرف بر مجزره ( كشتارگاه ) دارد و در آنجا دو مناره نيز بر جبل تفاحه ساخته است . وى همچنين منارهاى بر بلنداى جبلالأحمر دارد كه در جايى از اين قلّه ، به نام كبش ، ساخته است . بغا نيز روى اين قلّه ، منارهاى براى خود دارد .
عبداللَّهبن مالك منارهاى نيز بر باب خليفه عمر دارد كه در همان جا بُغا نيز براى خود منارهاى ساخته است . عبداللَّه روى كُدَىّ نيز منارهاى دارد كه مشرف بر تنگهء مكه است . بُغا منارهاى بر كوه مقبره دارد و منارهاى هم بر كوه حزوره و دو مناره بر كوه عمربن خطاب و بر كوه انصاب در كنار اجياد نيز منارهاى دارد . در بلندى امالحارث نيز منارهاى دارد كه مشرف بر حصحاص است . بُغا ، منارهاى بر كوه معدان مشرف بر ديوار خرمان و نيز منارهاى مشرف بر خضراء و چاه ميمون دارد . منارهء ديگرى نيز در منا كنار مسجدالكبش دارد . بر اين منارهها اذانگويان براى نمازهاى پنجگانه اذان مىگفتند و هر ماه ، مقررى نيز دريافت مىكردند . پس از آن ، مقرّرى آنها قطع شد و برخى اذانگوها دست از اذان گفتن كشيدند ، البته منارههايى نيز بود كه بر آنها همچنان اذان گفته مىشد . عبدالعزيزبن عبداللَّه سهمى امروزه براى اذانگويان آن منارهها ، مقرّرى تعيين كرده است .
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 438
مساهمون: محمد مقدس
ص٤٣٨