درهاى مسجدالحرام و نام آنها آورده ، بيان كردهايم . ابنجبير در گزارش خود ، از « باب بنىسفيان » سخنى نگفته است . « 1 » در بخش مربوط به درهاى مسجدالحرام ، به درهاى داخلىِ مسجد اشارهاى نكردهام ، هر چند ازرقى اين كار را كرده است و علّت نپرداختن و اشاره نكردنم در آن است كه اين درها متعلق به خانهها است و نه مسجد ، و غالباً هم درهاى كوچكى هستند كه به پشت بام مسجد راه دارند و پيش از سال هشتصد يا اندكى بعد و در جهت پيشگيرى از مفاسدى كه بر پشت بام مسجد صورت مىگرفت ، تخته شدند و پس از آن باز شدند و تاكنون همچنان باز ماندهاند . لا حول و لا قوة الاّ بالله العلى العظيم .
اينك به درهاى مسجدالحرامكه به گفتهء فاكهى درآنجا برجنازهها نماز مىخواندند ، اشارهاى مىكنيم ؛ اين درها عبارتند از : باب بنى شيبه ، باب العباس و باب الصفا .
فاكهى گويد : درگذشته ، مردم بر مردگان مشهور درمسجدالحرام نماز مىخواندند . « 2 » حال آن كه امروزه براى همهء مردگان داخل مسجدالحرام نماز مىخوانند .
او يادآور شده كه مردم بر مردگان اشراف و قريش بر در كعبه نماز مىخواندند . ما نيز ديدهايم كه بر ديگر اعيان ، پاى درِ كعبه نماز مىخوانند . در مورد انجام اين كار براى غير قريش و اشراف ، مشاجراتى ميان برخى از مردم صورت مىگرفت . اين مشاجرات در مورد خارج كردن ( جنازه ) ديگران هر چند بلند مرتبه و بزرگ ( از غير قريش و اشراف ) از باب بنىشيبه هم صورت مىگرفت . البته من در مورد خارج كردن جنازهها از باب بنىشيبه مطلب قابل استنادى نيافتهام و به نظرم خارج كردن مردگان از مسجد از درِ معروف به بابالجنائز ، اولى است ؛ زيرا اين در ، راه عبور پيامبر صلى الله عليه و آله از خانهء همسرش خديجه امّ المؤمنين به مسجدالحرام بوده و براى همين به آن باب النبى صلى الله عليه و آله مىگفتند .
در مورد نماز بر مردگان در كنار درِ كعبه ، از ازرقى خبرى ديدهام حاكى از اين كه بر حضرت آدم عليه السلام ( پس از مرگ ) در آنجا نماز گزاردند و در مورد مردگانى كه كنار درِ كعبه
هامش
( 1 ) - رحلة ابنجبير ، صص 82 و 83
( 2 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 97