ريختند و آنجا را ويران كردند و به جاى آن مسجدى همراه با ستونها ، طاقها و رواقها با سقف ساج طلاكارى و كاشىكارى ، ساختند ، آنگاه در ديوار بزرگِ مسجد ، تعداد دوازده در ، شش لنگهء بزرگ هركدام با ( عرض ) پنج ذرع و ارتفاع يازده ذرع و شش لنگه كوچك با ( عرض ) دو ذرع و نيم و ارتفاع هشت ذرع و دو سوم ذرع يك در ميان قرار دادند و افزون بر اينها ، سه لنگه درِ ديگر به خيابانهاى اطراف باز شد كه دوتاى آنها دو لنگهاى و يكى هم يك لنگهاى بود . ديوارها و سقف آن نيز با ديوارها و سقف مسجدالحرام هماهنگ شد و براى آن ، مناره و بالاخانهاى ساختند و اين كار طى سه سال انجام شد .
اسحاق خزاعى سال پايان گرفتن بناى اين افزوده به مسجدالحرام را ذكر نكرده است ؛ احتمالًا در سال 284 بوده است ؛ زيرا كه به گفتهء خود ، در سال 281 نامهء مربوط به تأسيس آن را نوشته است .
ابوالحسن محمدبن نافع خزاعى برادر زادهء اسحاق خزاعى مىنويسد : زمانىكه قاضى محمدبن موسى امير مكه بود ، طاقهاى موجود بر روى ديوارهاى مسجد را همزمان با اين بنا تغيير داد - كه پيش از اين بدان اشاره شد - و به جاى آنها ستونهاى سنگى مدوّرى با ميلههايى از ساج و طاقهايى با آجر سفيد و گچ قرار داد و به شيوهء بسيار بهتر ، آن را به مسجدالحرام متصل ساخت ؛ بهطورىكه وقتى كسى در دارالندوه به نماز مىايستد و رو به قبله مىكند ، همه آن را مىبينند ، اين كار در سال 306 صورت گرفت .
و اما در مورد افزودهاى كه در جانب غربى ، معروف به « افزودهء باب ابراهيم » صورت گرفت ، ابوالحسن محمدبن نافع خزاعى مطالبى در همان جايى كه ازرقى از « باب بنى جمح » سخن رانده ، ذكر كرده است و متن سخنان وى - بنا بر نقل ازرقى - از اين قرار است :
در زمان جعفرالمقتدر باللَّه عباسى كه محمدبن موسى متولّى حكومت در مكه بود ، اين دو در يكى معروف به « بابالحناطين » و ديگرى « باب بنى جُمَح » ، تغيير داده شد و ميان خانهء زبيده مسجدى بنا گرديد كه به مسجد بزرگ متصل شد و رواقها و طاقها
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 416
مساهمون: محمد مقدس
ص٤١٦