دو ركعت نماز خواند و سپس فرمود : اين قبله است . « 1 » حقيقت آن است كه گفتهء اسامه در حديث اول كه گفت : « در برابر كعبه نماز خواند » و سخن او در حديث دوم : « و پشت مقام دو ركعت نماز خواند » با هم تعارض ندارند .
زيرا آن گونه كه ابنعقبه در مغازى و جاهاى ديگر گفته ، مقام در برابر كعبه قرار داشته است و بنا براين ، در پشت مقام نماز خواند ، به مثابهء توضيح اين گفته است كه : « در برابر كعبه نماز خواند » و بدين ترتيب تناقض ميان سخن وى در اين دو حديث ، بر طرف مىشود و اين بهتر از آن است كه سخن او را حمل بر اين كنيم كه آن حضرت در پشت محل فعلى مقام ، به نماز ايستاد ؛ زيرا اگر چنين كنيم ، بوى تناقض ميان اين دو حديث ، به مشام مىرسد .
و اگر حديث ابنسائب گوياى آن باشد كه پيامبر صلى الله عليه و آله در روز فتح مكه كنار كعبه به نماز ايستاد و فرمود : « اين قبله است » و حديث اسامه نيز گوياى همين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله باشد ، اين خود دليل بر يكى بودن نمازگاههايى است كه اسامه و ابنسائب ذكر كردهاند .
و همان نظر كه از سوى محبّ طبرى مطرح ساختيم تأييد مىشود ؛ يعنى كه نمازگاه ذكر شده از سوى اسامه غير از نمازگاهى است كه از سوى ابنسائب ذكر شده است و حديث استدلالى محب طبرى براى مصلايى كه ابنسائب ذكر كرده نيز آورده نشده و همچنين حديث ازرقى نيز آورده نشده است ؛ زيرا محبّ طبرى در « القرى » در مطلبى با عنوان « جاهايى از كعبه كه پيامبر صلى الله عليه و آله نماز گزارد » ، مىگويد : . . . سوم ، نزديك به ركن شامى ، در كنار حجر ، و از عبداللَّه بن سائب روايت است كه او ابنعباس را به آن سوى ركن ، كنار حجر بعد از در ، سوق مىداد ؛ ابنعباس به وى مىگفت : رسول خدا صلى الله عليه و آله در همين جا نماز مىخواند و مىگفت : آرى و بر مىخاست و به نماز مىايستاد . احمد و ابوداود اين روايت را آوردهاند . در اين معنا ، حديثى از ابنعباس وارد نشده و معلوم مىشود كه اين روايت از خود ابنسائب است . واللَّه اعلم .
هامش
( 1 ) - ج 5 ، صص 219 و 220