كرده است ؛ زيرا مىگويد نخستين كس از قريش كه بناى كعبه را پس از ابراهيم عليه السلام تجديد كرد ، قصىّبن كلاب بود كه با چوب درخت دوْم و برگ درخت خرما سقف آن را پوشاند . « 1 » اين مطلب را ازرقى نياورده است . واللَّه اعلم .
امّا در مورد اين گفتهء عبدالعزيزبن عمران ، در خبرى كه زبيربن به كار آورد و اندازهاش را بيست و پنج ذرع قرار داد ، جاى تأمل است ؛ زيرا اگر منظور آن استكه قصىّ ارتفاع كعبه را بيست و پنج ذرع قرار داد ، اين سخن مخالف اخبار مشهورى است كه مىگويد ابراهيم عليه السلام ارتفاع آن را نُه ذرع قرار داد و قريش هم نُه ذرع بر طولش افزودند . و اگر منظور آن است كه قصى عرض آن را بيست و پنج ذرع قرار داد ، عرض شرقى - غربى آن در بناى ابراهيم خليل عليه السلام كمتر از سى ذرع نيست و حتّى فزونتر هم هست كه البته در ميزان اين فزونى اختلاف وجود دارد . بنابراين ، منظور عرض آن از جهت شامى و يمانى است كه در اين راستا عرض بيتاللَّهالحرام سه ذرع - يا كمى بيشتر - از بيست و پنج ذرع كمتر است و هركس پس از ابراهيم خليل عليه السلام كعبه را بنا كرد ، تنها روى پايههاى ( قبلى ) آن بنا كرد ، ولى قريش در جهت عرض شرقى - غربى چند ذرعى از پايههاى ساخته شده از سوى حضرت ابراهيم عليه السلام به اقتضاى شرايط ، كاستند و حَجّاج نيز از روى لجاجت پس از ابنزبير چنين كرد كه بدان خواهيم پرداخت .
در مورد بناى كعبه از سوى قريش بايد گفت كه در سنت شريف و با روايت صحيح از پيامبر صلى الله عليه و آله ثابت شده است كه خود آن حضرت صلى الله عليه و آله نيز زمانى كه - بنا به اعلام قطعى ابن اسحاق و تنى چند از علما - سى و پنج سال داشتند ، شاهد آن بودند . موسىبن عقبه در « مغازى » خود و ابنجماعه در « منسك » بنا به نقل « مغلطاى » از تاريخ يعقوب بن سفيان ، سن حضرت را بيست و پنج سال دانسته و ابنخليل نيز در « منسك » خود قاطعانه بر سى سالگى آن حضرت در آن زمان پاى مىفشارد . البته اين روايت معروفى نيست و گويا كلمهء پنج از كنار سى ، افتاده باشد . واللَّه اعلم .
هامش
( 1 ) - الأحكام السلطانيه ، ص 160