به نظر من ، اين روايات ، آن حكمت ( خداوندى ) را كه سهيلى در ساخته شدن خانهء كعبه به وسيلهء حضرت ابراهيم عليه السلام از پنج كوه ياد كرده خدشهدار مىسازد ؛ زيرا پس از يادآورى اينكه وى ( ابراهيم خليل عليه السلام ) خانهء كعبه را از پنج كوه ؛ يعنى طور زيتا ، طور سينا ، جودى ، لبنان و حِرا ساخته ، مىگويد : به حكمت خداوندى توجه كن كه بناى آن را از پنج كوه ساخت و از اين نظر به آن مفهومى داد و آن را به عنوان قبلهء نمازهاى پنجگانه و ستون اسلام در نظر گرفته است . « 1 » اما بناى كعبه به وسيلهء عمالقه و جرهم را ازرقى ياد كرده و با سند خود از علىبن ابىطالب [ عليه السلام ] روايت كرده كه ضمن خبر بناى كعبه به وسيلهء حضرت ابراهيم عليه السلام فرموده است : پس از آن ، ( كعبه ) منهدم شد و عمالقه آن را بنا كردند . سپس دوباره منهدم شد و قبيلهاى از طايفهء جرهم آن را بنا كردند و بعد از آن منهدم گرديد و قريش آن را بنا كردند . « 2 » فاكهى نيز اين خبر را آورده و به سند خود از حضرت على [ عليه السلام ] روايت كرده كه فرمود : نخستين كسى كه بيت ( اللَّهالحرام ) را ساخت ، حضرت ابراهيم عليه السلام بود ، سپس ويران شد و جرهم آن را ساختند ، پس از آن منهدم گرديد و عمالقه آن را ساختند و سپس منهدم شد و قريش بنايش كردند .
به نظر من ، اين ( روايت ) به معناى آن است كه جُرهُم پيش از عمالقه خانهء كعبه را ساختند ، حال آن كه روايت قبلى ، گوياى آن بود كه عمالقه پيش از جرهم خانهء كعبه را بازكردند . اين در حالى است كه محبّ طبرى در « القرى » خبر اول را قطعى دانسته است .
مسعودى يادآور شده كسى كه از جرهم بود و خانهء كعبه را بنا كرد « حارثبن مُضاض اصغر » بودهاست ؛ زيرا در ضمن بيان اخبار جُرهم ، دربارهء او مىگويد : حارث ، بر بناى بيتاللَّهالحرام افزود و آن را به صورتىكه بناى ابراهيم عليه السلام بود ، در آورد .
هامش
( 1 ) - الروض الأُنُف ، ج 1 ، ص 223
( 2 ) - اخبار مكه ، ج 1 ، ص 62