و هفتصد هزار نماز و نمازهاى پنج گانه در آن برابر است با سيزده هزار هزار ( ميليون ) و پانصد نماز . و اگر كسى به طور فرادا در وطن خود ، جز مسجد مكه و مسجد مدينه نماز بگزارد ، در هر يكصد سال شمسى برابر با يكصد و هشتاد هزار نماز و در هر يكهزار سال به هزار هزار ( يك ميليون ) و هشتصد هزار نماز مىخواند و از اينجا معلوم مىشود كه خواندن يك نماز جماعت در مسجدالحرام ثوابى بيش از نماز كسى دارد كه با دو برابر عمر نوح عليه السلام در وطن خود به طور فرادا نماز بگزارد و اين هم مزيّتى است كه با يك سفر ( به مكه ) برابرى مىكند . سپس مىگويد : و اگر كارهاى خوب و ثواب ديگر را هم به نماز خواندن بيفزاييم ؛ مثلًا اگر يك روز روزه بگيرد و نمازهاى پنجگانه را به جماعت بخواند و انواع كارهاى نيك در آن انجام دهد و فرض كنيم كه فقط ( ثواب كارهاى خوب در آنجا ) دو برابر مىشود ، ثواب و فضيلت آن را نمىتوان شمارش كرد .
از ديگر نكات ( مربوط به اين حديث ) ، اين استكه ميان علماى مالكى و ديگران ، از اين جهت كه اين فضيلت و برترى شامل نماز واجب و مستحب ، هر دو ، مىشود يا اينكه تنها منحصر به واجبات مىباشد ، اختلاف است ؛ انحصار به واجبات ، مقتضاى روايات مشهور در مذاهب مالكى و مذهب حنفىاست و قائل شدن به تعميم ، بنابه تصريح نووى ، از آنِ مذهبِ شافعى است .
همچنين گفته شده كه مراد از مسجدالحرام ، همهء حَرَم ( مكه ) است . محبّ طبرى مىگويد : اين نكته از اين آيات استفاده مىشود :
وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِي جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَ الْبادِ
« 1 » و :
سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى . . .
« 2 » كه ( اين اسراء ) از خانهء امّهانى انجام شد .
نيز گفته شده كه مراد از مسجدالحرام همان كعبه است . محبّ طبرى به نقل از برخى چنين گفته و براى وى مقصود گوينده مبهم بوده است ، مىگويد : برخى متأخرين از
هامش
( 1 ) - حج : 25
( 2 ) - اسراء : 1