هزار حسنه ( عادى ) است . اين حديث را بيهقى با سند خود به عيسىبن سواده از اسماعيلبن ابىخالد از زاذان نقل كرده و گفته است : جز عيسىبن سواده كه فرد مجهولى است ، كسى آن را نقل نكرده است .
بايد بگويم : بر خلاف گفتهء بيهقى ، تنها عيسىبن سواده آن را نقل نكرده ؛ چرا كه در « الأربعين المختاره » تصنيف حافظ بن مسدى ، خطيب مكه و جاهاى ديگر نيز روايت شده و حديث سفيان بن عُيَيْنَه از اسماعيلبن ابىخالد كه ابنسواده ، از وى نقل كرده ، نيز پيش روى ماست . ابنمسدى دربارهء اين حديث مىگويد : « حديثٌ حسنٌ غريب » . حاكم از همان شيوهء بيهقى آن را روايت كرده و اسناد آن را صحيح دانسته است . « 1 » محبّ طبرى پس از نسبت دادن اين حديث به پيامبر صلى الله عليه و آله مىگويد : اين حديث دلالت بر آن دارد كه مراد از مسجدالحرام در بيان فضيلت نماز در آن ، همه حَرَم ( مكه ) است ؛ زيرا اين چند برابرىِ فضيلت در همهء حرم تعميم داده شده است . حديث چند برابرى فضيلت نماز براى كسانى كه در هر جاى مكه هستند ، تعميم داده شده است و در اين موارد ، حكم حرم و مكه به اتفاق علما ، يكى است ، مگر اين كه بگوييم مسجد فضيلت افزودهاى دارد و هر نماز در آن برابر يكصد هزار نماز در جاهاى ديگر است و نمازى كه در جاهاى ديگر برابر ده حسنه است در مسجدالحرام ، برابر با هزار هزار حسنه و نماز در مسجدالنبى صلى الله عليه و آله برابر با يكصد هزار حسنه است ، آن گونه كه از ظاهر لفظ حديث ، چنين برمىآيد .
وى مىگويد ، بنابراين ، حسنهء حرم برابر يكصد هزار حسنه و حسنهء مسجد آن ، چه مسجد جامع و چه كعبه ، برابر با هزار هزار است . برخى حسنات نيز با يكديگر مقايسه مىشوند و يا اينكه اين فضيلت و برترىها تنها ويژهء نماز است .
ازحسن بصرى نيز روايتى داريمكه حكايت از يكصدهزار برابرشدن هرحسنه ( كارنيك ) در مكه است ؛ زيرا مىگويد : يك روز روزه در مكه برابر است با يكصد هزار
هامش
( 1 ) - المستدرك على الصحيحين ، ج 1 ، ص 461 و مىگويد : اسناد اين حديث صحيح است ولى بخارى ومسلم آن را نياوردهاند .