اطلاق كرده است .
اگر كسى نيز حق داشته باشد تنعيم را در محدودهء غير حرم بداند ، در مورد كسى كه آخر تنعيم را درست جاده مدينه مرز حرم دانسته است ؛ يعنى « ابن ابىزيد » چه بايد گفت ؟
نفار كه در سخن ازرقى آمده ، بنا به ذكر چند تن ( به نون و فاء و الف و راء ) است .
و اما در مورد حدّ حرم از سمت جدّه ، دو قول آمده است : 1 - ده ميل ، به گفته ازرقى « 1 » و ابن ابىزيد 2 - حدود هجده ميل ، بنا بر آنچه باجى به نقل از « النوادر » ابن ابىزيد دربارهء فاصلهء مكه و حديبيه تا منتهاى حدّ حرم از سمت جده آورده است . ازرقى همچنين يادآور شدهاست كه منتهاى حدّ اين سمت ، انتهاى نخلستانهاست « 2 » كه برخىاز نخل هاى آن در حرم و برخى در غير حرم قرار دارد ، همچنان كه به گفتهء شافعى و ابنقصّار ، حديبيه نيز چنين وضعى دارد .
ماوردى « 3 » گويد : حديبيه در محدودهء غير حرم قرار دارد و « مالك » آنرا جزو حرم مىداند . اين مكان ( حديبيه ) و نيز نخلستانها امروزه شناخته شده نيستند . مىگويند حديبيه همان چاهى است كه در جادهء جدّه به چاه شميبى « 4 » معروف است .
امّا دربارهء حدّ حرم از سمت يمن ، دو نظر وجود دارد : 1 - هفت ميل ، بنا بر آنچه ازرقى « 5 » و ابن ابىزيد و سليمان بن خليل آوردهاند 2 - شش ميل ، كه خود به خط محبّ طبرى در « القرى » آن هم در سه نسخه از آن ، ديدم و نمىتوان گفت لغزش نوشتارى و سهو قلم است ؛ زيرا در القرى پس از ذكر آن ، سخنى را كه ازرقى و ابن ابىزيد آورده ، ذكر كرده است .
هامش
( 1 ) - همان منبع .
( 2 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 131
( 3 ) - الأحكام السلطانيه ، ص 165
( 4 ) - در يكى از نسخههاى خطى اصل اين كتاب شميسى ، به جاى شميبى آمده كه امروزه هم به همين نام شهرت دارد . نيز نك : معجم البلدان ، ج 3 ، ص 365
( 5 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 131