دليل آن پرورش يافتنش با انديشههاى روشنگرانهء " شيخ محمد عبده " بود ؛ او يكى از شيوخ مجتهدى بود كه ارزش عقل را بالا مىبرند و اعتماد به نفس فوق العادهاى دارند و دانش سرشار آنان مانع از آن مىشود كه اسير انديشههاى ديدگاههاى گذشتگان بمانند و به خوبى مىدانند كه ديدگاهى متناسب با زمان و جامعه را برگزينند و ايمان دارند كه شايسته نيست اختلاف در فرعيات باعث تفرقه و پراكندگى شود ؛ چون همگان به يك خدا و به يك كتاب ايمان دارند و رو بهسوى يك قبله به نماز مىايستند و اركان اساسى اسلام را بهجاى مىآورند .
" شيخ محمود شلتوت " هنگامى كه اين فتواى تاريخى را اعلام كرد ، در اظهار نظر خود شجاع بود . او زمانى نيز كه براى نخستين بار و در ميان هالهاى از مناقشههاى داغ دربارهء مسئلهء ربا در اسلام اعلام كرد كه سود صندوقهاى پسانداز حرام نيست ، زيرا بهرهء قرض نيست تا ربا تلقى شود و منفعتى هم نيست كه از قرض ناشى شده باشد تا حرام باشد ، بسيار شجاع بود . هيچ كس پيش از " شيخ محمود شلتوت " شهامت صدور چنين فتوايى را در مقابله با جريان نيرومندى از فقهاى محافظ كارى كه به تحريم صندوقهاى پسانداز فرامىخوانند ، نداشت .
به يمن شجاعت " شيخ محمود شلتوت " ، " الازهر " سمبل دانشگرايى و نماد تسامح و نيز " تقريب مذاهب " گرديد و فقه شيعى راه خود را به " الازهر " باز كرد و يكى از مذاهب به رسميت شناختهاى شد كه در عرصهء فقه مقايسهاى ، مورد تدريس قرار گرفتند و ديگر هيچ دانشجو يا پژوهشگرى نمىتوانست بدون مراجعه به فقه و كتب مذهب شيعه ، مطالعات و پژوهشهاى خود را به نحو شايستهاى به انجام رساند و رأيى را بر رأى ديگرى ترجيح دهد .
نمىدانم چه عللى تهران را بر آن داشت تا نقش " آيت الله محمد تقى قمى " را در " تقريب شيعه و اهل سنت " كمرنگ و نقش " آيت الله العظمى بروجردى " را - به رغم اهميت نقش وى پررنگترجلوه نمايد ؛ آن هم با وجود نقشى كه " آيت الله قمى " در اقناع " شيوخ الازهر " داشت . تأسيس " دارالتقريب بين المذاهب الاسلاميه " در قاهره به
قصة التقريب ، أمة واحدة ، ثقافة واحدة ( سرگذشت تقريب يك فرهنگ ؛ يك امت ) ( فارسى ) — صفحة 507
مساهمون: خسرو شاهى
ص٥٠٧