شمار شركتكنندگان در آنهاست ؟ و يا بىدقتى در انتخاب افراد است ؛ چه بسيارى وقتها شركتكنندگان در اين گردهمايىها با يكديگر هماهنگ نيستند و اختلافهاى فكرى و تفاوت در موقعيت و چگونگى نمايندگى دارند .
آيا به اين دليل بوده كه گردهمايىهاى قبلى ، بيشتر مصوبات و مقرراتى بىحساب و كتاب صادر مىكرد كه فارغ از هرگروه مطالعه يا سازمانى بوده است يا اين مصوبات غيرعملى بوده و بههنگام صدور ، امكان اجراى آنها درنظر گرفته نمىشد ؟
ما نيز به نوبهء خود يادآور شديم : همهء اين علتها درست است ، ولى در آنسوى آنها ، علت ديگرى نيز هست كه خطرها و تأثيرهاى خود را دارد كه همانا فرقهگرايى است كه از خداوند متعال مسئلت داريم همهء دستاندركاران و فراخوانان به وحدت جهان اسلام را از شرّ آن در امان نگاه دارد .
اختلافهايى در انديشه و رأى وجود دارد كه دو مذهب اصلى و كهن اسلامى يعنى مذهب اهل سنت و مذهب شيعه زاييدهء آنها هستند ؛ اين دو مذهب به رغم اتفاق نظر در مورد اصول و رجوع هر دوى آنها در احكام به كتاب خدا و سنت پيامبرخدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) ، اختلافهايى در مورد خلافت و امامت و اينكه به « نص » است يا به « انتخاب » ، و نيز اينكه در كتاب و سنت اين نكته ثابت مىشود يا خير ، دارند كه باعث پيدايش اين دو گروه شده است .
البته اين امكان وجود داشت كه در صورت نبود حكام جور و ستمگرانى كه خشونت در تأليف ، خشونت در جدل و خشونت در تعصب را بدعتگذارى كردند ، اختلافها در گسترهء محدودى باقى بمانند . پناه آوردن به اتهام و توهين و جنگهاى خونين و فتنههاى كور و نعرههاى تفرقه انگيزى كه اخيراً پيدا شده - كه واقعاً هرگز نيازى به آنها نداشتيم - و ميان مسلمانانى كه تاكنون وفاق برقرار بود تفرقه ايجاد كردهاند . تو گويى اختلافهاى گذشتهء ما بسنده نبود ! مزيد بر علت شده است .
اينها همه در جامعهء ما پس زمينههايى بهجاى گذارده كه باعث شد اعتماد به
قصة التقريب ، أمة واحدة ، ثقافة واحدة ( سرگذشت تقريب يك فرهنگ ؛ يك امت ) ( فارسى ) — صفحة 215
مساهمون: خسرو شاهى
ص٢١٥